Πολύ συχνά αναφερόμαστε στην άδεια μητρότητας και στο πόσο καιρό θα πρέπει να μένει με το νεογέννητο μωρό της μία νέα μητέρα στο σπίτι. Στη χώρα μας η άδεια μητρότητας διαρκεί συνολικά 17 εβδομάδες (119 ημέρες), με 8 υποχρεωτικές πριν από τον τοκετό (κυοφορία) και 9 μετά (λοχεία). Φυσικά, αυτό ισχύει για εργαζόμενες μητέρες με σχέση ιδιωτικού δικαίου. Όταν μιλάμε για ελεύθερες επαγγελματίες ή άλλα καθεστώτα εργασίας τα πράγματα αλλάζουν – και πάλι, η μητέρα μένει λίγο καιρό με το μωρό της στο σπίτι. Το αν θα έπρεπε να μένει περισσότερο χρόνο ή με μεγαλύτερες απολαβές είναι ένα άλλο θέμα, όπως άλλο είναι και το ζήτημα της άδειας πατρότητας.
Στο εξωτερικό οι άντρες που γίνονται γονείς έχουν δικαίωμα σε άδεια πατρότητας. Μάλιστα, η Φινλανδία έχει εξισώσει τη γονεϊκή άδεια για γυναίκες και άντρες στις 160 μέρες. Στην Ελλάδα αυτό ισχύει με νόμο από το 2021 με τους άνδρες να παίρνουν άδεια 14 εργάσιμες ημέρες με πλήρεις αποδοχές, κατά τη γέννηση του τέκνου (ή έπειτα από υιοθεσία/αναδοχή) και μπορεί να ληφθεί τμηματικά (2 ημέρες πριν τον τοκετό, οι υπόλοιπες 12 εντός 30 ημερών από τη γέννηση) ή μετά τη γέννηση.
Το συγκεκριμένο ζήτημα έχει προκαλέσει συζητήσεις. Αρκετοί είναι εκείνοι που εναντιώνονται, καθώς «ο άντρας δεν είναι τόσο απαραίτητος» ή «αν λείψω από τη δουλειά θα φανώ αδύναμος», (διαβάστε εδώ γιατί οι άνδρες προτιμούν να μην παίρνουν άδεια όταν γεννιούνται τα παιδιά τους) αλλά περισσότεροι είναι εκείνοι που θα ήθελαν να περνούν περισσότερο χρόνο με το νεογέννητο μωρό τους, ώστε να το γνωρίσουν και να κατανοήσουν πώς λειτουργεί η νέα αυτή συνθήκη μέσα στην οικογένεια.
Ο Ilyas Nagdee, ερευνητής για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δικαιοσύνη στον εργασιακό χώρο και συγγραφέας, γράφει στον Guardian τη δική του εμπειρία με την άδεια πατρότητας απαντώντας σε όσους αναρωτιούνται το τι θα κάνει με τόσο ελεύθερο χρόνο, αλλά και τονίζοντας γιατί ο περισσότερος χρόνος που περνά με τα παιδιά του του άλλαξε τη ζωή.
Ο ίδιος ένιωσε έκπληξη όταν ακόμη και επαγγελματίες του ιατρικού κλάδου με τους οποίους συνεργάστηκαν στις γέννες της γυναίκας του έκαναν παρατηρήσεις σχετικά με την απόφασή του να καθίσει στο σπίτι για 8 μήνες με το νεογέννητο μωρό του και το 2 ετών μεγαλύτερο παιδί του.
«Πάνω από τα μισά της άδειας μου, σκέφτηκα πώς θα ήταν μια καλή γονική άδεια: μια άδεια που θα επέτρεπε στις οικογένειες να προσαρμοστούν στους νέους ρυθμούς της οικογενειακής ζωής. Χάρη σε μια νέα πολιτική στην εργασία μου, που παρέχει στους γονείς έξι μήνες άδεια γονικής μέριμνας με αποδοχές, επιπλέον της ετήσιας άδειας, θα επιστρέψω στην εργασία μου όχι όταν το νεογέννητό μας είναι ακόμα μικρό, το νήπιο μας προσαρμόζεται στο αδελφάκι του και η μαμά του αναρρώνει από τον τοκετό, αλλά όταν ο γιος μας θα είναι οκτώ μηνών. Αυτό διαφέρει σημαντικά από την περίπτωση του πρώτου μας μωρού που γεννήθηκε πριν από δύο χρόνια, μετά την οποία μπόρεσα να πάρω μόνο τρεις εβδομάδες άδεια πατρότητας, ενώ η σύντροφός μου επέλεξε να πάρει όλη την άδεια μητρότητας και να μην επιστρέψει στη δουλειά», γράφει στο κείμενό του πριν αναφέρει ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο που διαμένει, τρεις στους πέντε μπαμπάδες παίρνει λίγη άδεια πατρότητας, κυρίως λόγω οικονομικών δυσχερειών.
«Η κοινή γονική άδεια είναι δύσκολο να κατανοηθεί, πόσο μάλλον να υποβληθεί αίτηση, και συνήθως εξαρτάται από το αν η μητέρα θα παραιτηθεί από μέρος της δικής της άδειας. Το εξετάσαμε με το πρώτο μας παιδί, αλλά θα μας έβαζε σε χειρότερη οικονομική κατάσταση, οπότε αποφασίσαμε να μην το κάνουμε.
Η περίοδος πριν από τη γέννηση ενός παιδιού μπορεί να μοιάζει με έναν κυκεώνα συναισθημάτων – χαρά και ευτυχία αναμεμειγμένες με ανησυχία και αγωνία – αλλά το κύριο πράγμα που θυμάμαι από την πρώτη φορά είναι ότι ένιωθα συγκλονισμένος. Αυτό επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο από τις επικείμενες προθεσμίες και τον αυξανόμενο φόρτο εργασίας πριν πάρω άδεια. Η εργασία από το σπίτι θόλωσε ακόμη περισσότερο τα όρια, καθώς δούλευα μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες προσπαθώντας να τηρήσω τις προθεσμίες μου και να μην μείνω πίσω. Η ημερομηνία τοκετού κυριαρχούσε πάνω από τις άλλες προθεσμίες και τις εργασίες στη λίστα με τα πράγματα που έπρεπε να κάνω, σαν μια μεγάλη κόκκινη αντίστροφη μέτρηση και όχι σαν η ξεχωριστή μέρα που θα γεννιόταν το μωρό μας. Η παρατεταμένη παραμονή της γυναίκας μου στο νοσοκομείο σήμαινε ότι περνούσα το χρόνο μου δουλεύοντας δίπλα στο κρεβάτι της, υπολογίζοντας τις ημέρες άδειας που θα έπαιρνα για να έχω περισσότερο χρόνο όταν η γυναίκα μου και το παιδί μου θα επέστρεφαν στο σπίτι», γράφει για τα άγχη που μπορεί να τριβελίζουν το μυαλό νέων γονιών και συνεχίζει σημειώνοντας το πώς οι ημέρες με τα παιδιά του βοήθησαν τόσο στη σχέση του μαζί τους, αλλά και στη σχέση με τη σύντροφό του.
Mια άδεια που θα επέτρεπε στις οικογένειες να προσαρμοστούν στους νέους ρυθμούς της οικογενειακής ζωής
Η αλλαγή στη σχέση με τα παιδιά του
«Για το δεύτερο παιδί μας, η σύζυγός μου επέλεξε να κάνει καισαρική τομή, μια απόφαση που βασίστηκε στο γεγονός ότι δεν θα έπρεπε να επιστρέψω στη δουλειά, αλλά θα ήμουν πλήρως παρών, υποστηρίζοντας την ανάρρωσή της και τα παιδιά μας. Σκεπτόμενος εκείνες τις πρώτες εβδομάδες, μέσα στο παραλήρημα της έλλειψης ύπνου, υπήρχαν μικρά πράγματα που βοήθησαν στην ανάρρωση, τα οποία ίσως δεν θα ήταν δυνατά αν ο σύντροφός σου δεν είναι εκεί. Εκτός από τη συνήθη αλλαγή σε πάνες και τα γεύματα, μου έδωσε χώρο να αναπνεύσω για σημαντικά βήματα, όπως να θυμάμαι πότε να δίνω τα φάρμακα και να επικεντρώνομαι στις ασκήσεις κινητικότητας, αντί να βιάζομαι να κάνω πράγματα που ενέχουν κίνδυνο λοιμώξεων και εισαγωγής στο νοσοκομείο.
Το πρώτο μας παιδί συνήθιζε να πηγαίνει κάθε μέρα με τη μαμά του σε δραστηριότητες, όπως ομάδες παιχνιδιού για μωρά και νήπια που συχνά φιλοξενούνται σε βιβλιοθήκες, θέατρα ή πολυχώρους. Τη μοναδική φορά που κατάφερα να τον πάω εγώ, αρνήθηκε κατηγορηματικά να παίξει για λίγο, σαν να ήταν αβέβαιος ή ανήσυχος για την παρουσία μου εκεί.
Ένιωσα σαν ένα από εκείνα τα μικρά τσιμπήματα που σου δίνει το παιδί σου όταν το βάζεις με το ζόρι να φορέσει τις πιτζάμες του, αλλά αυτή τη φορά στο καρδιά. Τώρα όμως αναπαράγω τακτικά τις ιστορίες από το αγαπημένο του παραμύθι μαζί του και τα παιχνιδιάρικα φορτηγάκια του και μπορώ να τον βοηθάω σε μερικές από τις πολλές κατασκευές που κάνει κάθε μέρα. Το να μπορώ να είμαι παρών κάθε μέρα σημαίνει ότι η γυναίκα μου και εγώ μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις μαζί, αντί να μαθαίνω για ένα άλλο περιστατικό δαγκώματος στο νηπιαγωγείο μετά τη δουλειά. Τώρα ενημερώνομαι για τον καιρό, ψάχνοντας για μέρες χωρίς βροχή για να πάμε στο ζωολογικό κήπο, αντί να ασχολούμαι με δημόσιες πολιτικές και νομοθετικές προτάσεις».
Οι δυσκολίες από τις πολιτικές και τα οικονομικά προβλήματα
Στη συνέχεια του κειμένου του ο ευτυχής πατέρας καταδεικνύει την ανάγκη για βελτίωση των πολιτικών σχετικά με τις γονικές άδειες στη χώρα του. «Είναι ενθαρρυντικό να βλέπουμε μια δυναμική για τη βελτίωση της άδειας πατρότητας, τόσο στην αναθεώρηση της άδειας πατρότητας από την κυβέρνηση όσο και στα δικαιώματα των γονέων από την πρώτη μέρα που προβλέπονται στις μεταρρυθμίσεις του Εργατικού Κόμματος για τα εργασιακά δικαιώματα. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά εξακολουθούν να αφήνουν πολλά στη σφαίρα της φαντασίας. Για τους γονείς με χαμηλό εισόδημα και επισφαλείς θέσεις εργασίας, οι ανησυχίες για την οικονομική ασφάλεια μπορεί να σημαίνουν ότι δεν θα πάρουν ούτε την ελάχιστη νόμιμη άδεια, δεδομένου ότι θα χάσουν το 10% του μισθού τους κατά τη διάρκεια των δύο εβδομάδων. Εδώ είναι που χρειάζονται περισσότερο οι κυβερνητικές προστασίες: η εξασφάλιση καλά αμειβόμενης, παρατεταμένης και βελτιωμένης γονικής άδειας επιτρέπει στους γονείς να επικεντρωθούν καλύτερα στη φροντίδα του νεογέννητου τους».
Το να μπορώ να είμαι παρών κάθε μέρα σημαίνει ότι η γυναίκα μου και εγώ μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις μαζί
Τα social media, τα αρνητικά μηνύματα και η νέα σελίδα στη ζωή του
«Μετά την ώρα του ύπνου, όταν η γυναίκα μου και εγώ κλέβουμε λίγο χρόνο για να περιηγηθούμε στο TikTok και το Reels, μου εμφανίζονται περιεχόμενα που υπονοούν ότι οι μητέρες που ζητούν περισσότερη υποστήριξη για την ανατροφή των παιδιών είναι αδύναμες και ότι οι άνδρες που ασχολούνται υπερβολικά με τη φροντίδα των παιδιών υποβαθμίζουν τον ρόλο τους ως αρχηγοί της οικογένειας. Όταν προσπαθούν να συνδυάσουν τη δουλειά, τα παιδιά και όλες τις οικονομικές δυσκολίες της σημερινής εποχής, μπορεί να είναι δελεαστικό για τους νέους άνδρες να αποδίδουν τις απαιτήσεις της πατρότητας στην αλλαγή των κοινωνικών ρόλων – ένας ευκολότερος στόχος από τις πραγματικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες στις οποίες βρισκόμαστε σήμερα.
Σκεπτόμενος εκείνες τις ερωτήσεις που μου έκαναν πριν ξεκινήσει η γονική μου άδεια, τώρα λέω ότι το να είσαι στη δουλειά είναι λιγότερο κουραστικό από το να είσαι γονιός όλη μέρα. Αλλά η εξάντληση από τη γονική μέριμνα είναι πολύ πιο ικανοποιητική από την εξάντληση από μια προθεσμία στη δουλειά. Το να βλέπεις με τα μάτια σου όσο το δυνατόν περισσότερες “πρώτες φορές” του παιδιού σου δεν μπορεί ποτέ να είναι βαρετό. Και τώρα, καθώς μπαίνουμε στους μήνες όπου η γυναίκα μου και εγώ πιάνουμε ο ένας τον άλλον να σιγοτραγουδάμε τα παιδικά τραγούδια που τόσο αγαπούν όλα τα μικρά παιδιά, λέω πως το παιχνίδι τώρα αρχίζει».
