Πριν από δώδεκα χρόνια, η Ελένη Σιβρή και ο σύζυγός της πήραν μια τολμηρή απόφαση: Εγκατέλειψαν τη δουλειά τους σε αθηναϊκή τράπεζα και μετακόμισαν, μαζί με τον τριών ετών τότε γιο τους, στο χωριό όπου η Ελένη είχε γεννηθεί και μεγαλώσει, τη Φίλια Λέσβου. Στους ροδώνες των παππούδων της, το αγαπημένο μέρος της παιδικής ηλικίας της. Εκεί η Ελένη δημιούργησε την οικοτεχνία της (Filia Rose) και σήμερα παρασκευάζει προϊόντα βασισμένα σε τοπικές συνταγές, όπως ροδόσταγμα, ροδόνερο και ξίδι με τριαντάφυλλο που της έχουν φέρει διεθνείς διακρίσεις. Αυτή είναι η ιστορία της όπως την αφηγήθηκε στο Marie Claire, στο πλαίσιο ενός μεγάλου αφιερώματος με αφορμή την ανακήρυξη του 2026 ως Διεθνούς Έτους Γυναίκας Αγρότισσας από τον ΟΗΕ.
«Όταν πρωτοήρθα δεν ήμουν σίγουρη ότι θα τα καταφέρω. Πήγαινα στα τυφλά και πειραματιζόμουν. Αν δεν είχα την εμπειρική γνώση από τη γιαγιά μου, δεν θα ακουμπούσα καν κάποια προϊόντα όπως το ροδόσταγμα. Η γεύση και το άρωμά τους όπως είναι καταγεγραμμένα στον εγκέφαλό μου είναι το σημείο αναφοράς μου, το κριτήριο ότι τα προϊόντα μου μπορούν να τυποποιηθούν. Από την άλλη, αν δεν είχα κάνει σεμινάρια, πολύ πιθανόν να κυκλοφορούσαν σε πολύ μικρότερες ποσότητες, σε ένα μικρό κύκλο ανθρώπων και καταστημάτων στο νησί.
»Για μένα η σύνδεση με την παράδοση αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της εξωστρέφειας μιας επιχείρησης. Σε αυτήν πρέπει να βασίζεται η συνταγή που περικλείει κάθε βάζο – κι ας μην είναι αμιγώς παραδοσιακή, κι ας είναι “πειραγμένη”. Καταλαβαίνω πολύ καλά ότι κάποιος πρέπει να δει και τις τάσεις της αγοράς, το τι ζητάει το καταναλωτικό κοινό. Ωστόσο νομίζω ότι αυτό πρέπει να περιοριστεί στη συσκευασία, την ετικέτα και την προώθηση του προϊόντος. Το προϊόν καθαυτό να έχει μια σαφή ταυτότητα που δείχνει τη σύνδεση με τον τόπο.
«Για μένα η σύνδεση με την παράδοση αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της εξωστρέφειας μιας επιχείρησης. Σε αυτήν πρέπει να βασίζεται η συνταγή που περικλείει κάθε βάζο – κι ας μην είναι αμιγώς παραδοσιακή, κι ας είναι “πειραγμένη”»
»Θεωρώ ότι η επωνυμία που χτίζει ο καθένας μας πρέπει να περνάει ξεκάθαρα μηνύματα για την καλλιέργεια του εδάφους, τον τρόπο χειρισμού του φυτικού ή ζωικού υλικού του, τις μεθόδους μεταποίησης. Άλλο τόσο ξεκάθαρη πρέπει να είναι η φιλοσοφία αυτής της επωνυμίας. Όταν υπάρχει τόσος πλούτος σε έναν τόπο, αποτίνεις φόρο τιμής στο πόνημα των προηγούμενων και στον πολιτισμό του.
»Ακόμα και άνθρωποι που δεν ζουν στη Λέσβο, με το που θα ανοίξουν μια συσκευασία είναι σαν να ξαναδένονται με το νησί. Είναι λες και η όσφρηση και η γεύση ανακαλούν αυτομάτως μνήμες των ανθρώπων που έχεις συνδέσει με ένα προϊόν. Λες και, ακόμα κι αν εκείνοι έχουν πάψει να υπάρχουν στη ζωή σου, υπάρχουν οι αγκαλιές τους. Κάθε φορά που μιλάω για αυτά τα προϊόντα, που τα καλλιεργώ, που βλέπω ηλιοβασιλέματα μέσα από τα τριαντάφυλλα και τα αμπέλια, μου έρχονται συγκεκριμένοι άνθρωποι στο μυαλό, πολύ έντονα η γιαγιά και ο παππούς μου αλλά και άλλοι, που δεν πάτησαν ποτέ στο χωράφι αλλά μου είχαν πει μια κουβέντα για αυτό. Σκέφτομαι, θα μπορούσαν από μια γωνιά να ακούν ό,τι λέω και ό,τι θα γραφτεί; Και να πουν, ναι, δεν ταλαιπωριόμασταν έτσι, κάτι έμεινε σε αυτό τον τόπο, στους επόμενους, που τους κάνει να τον αγαπάνε και να τον πονάνε. Ακόμα και αν δεν ακολουθούν τα ίδια πατήματα γιατί άλλαξαν οι καιροί.
»Τα προϊόντα μου είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τις κλιματικές συνθήκες, δεν βασίζονται σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Τα φυτά είναι εκτεθειμένα στις αλλαγές του καιρού. Εσύ είσαι πάντα αρωγός, προσφέροντάς τους το καλύτερο που μπορείς: ένα χωράφι στο οποίο υπάρχουν οι έννοιες της βιωσιμότητας και της αειφορίας, με βιολογικές και βιοδυναμικές καλλιέργειες, με περμακουλτούρα, με καλλιεργητικές μεθόδους που κρατάνε υγιή το χώμα και τα φυτά που αναπτύσσονται σε αυτό. Από εκεί και ύστερα, οι κλιματικές συνθήκες έχουν αλλάξει τόσο πολύ και τόσο απότομα, που πολλές φορές δημιουργούν έντονη ανασφάλεια.
»Οι τριανταφυλλιές μου λέγονται μαγιάτικες γιατί ανθίζουν τον Μάιο. Φέτος κάποιες άνθισαν μέσα Δεκέμβρη. Η Πρωτοχρονιά ξημέρωσε με χιονάκι, σαν να πασπαλίστηκε το χωριό με ζάχαρη άχνη, και από τότε οι θερμοκρασίες ήρθαν στα φυσιολογικά επίπεδα. Αλλά τα ανθάκια πάγωσαν, σαν να είχε ρίξει κάποιος πάνω βραστό νερό. Ξέρεις ότι η φύση έχει τις αντιστάσεις της, αλλά δεν παύεις να τηρείς τις επιφυλάξεις σου για το αν το φυτό θα αντέξει και αν στην εποχή της ανθοφορίας θα προσφέρει το υλικό που απαιτείται για να το μεταποιήσεις και να φτάσεις στο τελικό προϊόν.
«Οι τριανταφυλλιές μου λέγονται μαγιάτικες γιατί ανθίζουν τον Μάιο. Φέτος κάποιες άνθισαν μέσα Δεκέμβρη. Η Πρωτοχρονιά ξημέρωσε με χιονάκι, σαν να πασπαλίστηκε το χωριό με ζάχαρη άχνη, και από τότε οι θερμοκρασίες ήρθαν στα φυσιολογικά επίπεδα».
»Αν μια γυναίκα ενδιαφέρεται να ασχοληθεί με τον αγροτικό τομέα στη Λέσβο, θα έλεγα να ξεκινήσει από το παράρτημα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης που υπάρχει στο νησί, αντιμετωπίζει με θέρμη τους ανθρώπους που προσπαθούν. Για να έχεις μια πολύπλευρη και σαφή εικόνα του πώς θα αντιμετωπίσεις όλη τη γραμμή παραγωγής, από την καλλιέργεια μέχρι την τυποποίηση, τη συσκευασία και το μάρκετινγκ, πρέπει να απευθυνθείς σε φορείς επιμόρφωσης, όπως το πρόγραμμα Αγροανέλιξη του Νέα Γεωργία Νέα Γενιά με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος ή το Equall της Τράπεζας Πειραιώς. Και βέβαια να έρθεις σε επαφή με ανθρώπους μεγάλης ηλικίας, που μπορούν να σου δώσουν κάποιες συμβουλές για το πώς να σεβαστείς, να περιποιηθείς, να αντιμετωπίσεις τη γη σου, όσο δύσκολο κι αν είναι αυτό γιατί, καθώς χάνονται οι γενιές, χάνονται πολύτιμα πετράδια από το στέμμα κάθε τόπου.
»Έτσι κι αλλιώς οι εποχές έχουν αλλάξει. Αν και στη Λέσβο δεν υπήρχε ποτέ ο μεγάλος κλήρος στον οποίο έμπαινε ο αγρότης με το τεράστιο τρακτέρ ή, παλιότερα, με το αλέτρι, η προηγούμενη γενιά έριχνε σωρηδόν τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα. Πλέον, στη δική μας γενιά και τις νεότερες καλλιεργείται, εντατικά ευτυχώς, η πεποίθηση και η γνώση ότι το χώμα είναι πολύτιμος συνεργάτης σου. Δεν μπορείς να μπαίνεις μέσα και να καταστρέφεις ό,τι υπάρχει μέσα και κάτω από αυτό. Πρέπει να καταλάβουμε ότι κάθε ζώο και κάθε φυτό έχει τη θέση του και το ρόλο του, να το σεβαστούμε και να συνεργαστούμε μαζί του.
«Πλέον, στη δική μας γενιά και τις νεότερες καλλιεργείται, εντατικά ευτυχώς, η πεποίθηση και η γνώση ότι το χώμα είναι πολύτιμος συνεργάτης σου. Δεν μπορείς να μπαίνεις μέσα και να καταστρέφεις ό,τι υπάρχει μέσα και κάτω από αυτό».
»Επειδή ήρθα εδώ με έναν πολύ μικρό κλήρο γης και σε μια εποχή όπου δεν υπήρχε πρόσφορο έδαφος για χρηματοδοτήσεις, νιώθω πολύ μακριά μου όλη αυτή την υπόθεση με τις επιδοτήσεις. Από την άλλη, ως αγρότισσα αισθάνομαι ότι διαπράττεται μια κατάφωρη αδικία στους ανθρώπους που προσπαθούν αλλά δεν παίρνουν αυτά που τους αναλογούν. Μια δική μου περίπτωση: ενώ καταβάλλω στον ΕΛΓΑ ασφάλιστρα για ένα μικρό συκεώνα από τον οποίο παράγω βράσμα σύκου, όταν κάποια στιγμή έπαθα ζημιά από βροχοπτώσεις, μου είπαν ότι δεν δικαιούμαι αποζημίωση λόγω μεγέθους κλήρου».
»Νομίζω ότι πλέον ο κόσμος, όχι όλος αλλά ένα μεγάλο ποσοστό του, δεν πιστεύει ότι όλος αυτός ο εμπαιγμός του ΟΠΕΚΕΠΕ -γιατί περί εμπαιγμού προς τους υπόλοιπους πρόκειται- αφορά μεγάλο μέρος των αγροτών. Δεν πιστεύει ότι ο αγρότης απλά κάθεται, δείχνει ένα κομμάτι γης σε έναν χάρτη και απολαμβάνει επιδοτήσεις χωρίς να μοχθεί. Σε αυτό ίσως έχει συμβάλει το ότι υπάρχουν πλέον αγρότες με επιχειρήματα και δημόσιο λόγο, οι οποίοι μπορούν να βγουν στα social media και να εκφέρουν την άποψή τους».
»Στα επόμενα σχέδιά μου είναι να βγάλω, σε συνεργασία με άλλους ανθρώπουης που δραστηριοποιούνται στο νησί, ένα καινούριο προϊόν, με αλάτι από τις αλυκές της Καλλονής Λέσβου, τριαντάφυλλο και ροζ πιπέρι. Επίσης έχω έτοιμο το ριτσέλι ή ρετσέλι, μια συνταγή που μου έδωσαν από τον Μεσότοπο Λέσβου: είναι σαν να φτιάχνεις ένα γλυκό του κουταλιού, απλά αντί να το σιροπιάζεις με νερό και ζάχαρη το σιροπιάζεις με πετιμέζι από βράσμα σύκου ή σταφυλιού. Το υλικό σου -το πορτοκάλι, εν προκειμένω- δένει με το πετιμέζι και δίνει πολλά αρώματα και γεύσεις. Το έχω έτοιμο, με ετικέτες και βάζα, απλά φέτος δεν μπόρεσα να βγάλω ικανές ποσότητες για την αγορά. Πρώτα ο Θεός, του χρόνου!».
Διαβάστε ολόκληρο το αφιέρωμα του Marie Claire στις αγρότισσες και τις κτηνοτρόφους εδώ.
