Η Σαββούλα Στρούμπα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της νεότερης γενιάς που επιστρέφει στην οικογενειακή γη και εξελίσσει τις παραδοσιακές μεθόδους. Μετά τις σπουδές της αξιοποίησε το ρεβίθι, που στο παρελθόν είχε συνδεθεί με την αγροτική παραγωγή της περιοχής της, της Κομοτηνής, σε δύο καινοτόμα προϊόντα με την ετικέτα της δικής της οικοτεχνίας (Ilione), το φαλάφελ μιξ και το αλεύρι ρεβιθιού, που βραβεύτηκαν στα Specialist Awards 2025. Αυτή είναι η ιστορία της όπως την αφηγήθηκε στο Marie Claire, στο πλαίσιο ενός μεγάλου αφιερώματος με αφορμή την ανακήρυξη του 2026 ως Διεθνούς Έτους Γυναίκας Αγρότισσας από τον ΟΗΕ.
«Από μικρή ήθελα να γίνω γεωπόνος. Πήρα το ερέθισμα στο Δημοτικό, όπου στην πίσω μεριά της αυλής φυτεύαμε σποράκια, περιποιούμασταν τα φυτά και μετά τα συγκομίζαμε. Συν το ότι προέρχομαι από αγροτική οικογένεια – ο παππούς μου καλλιεργούσε χωράφια που στη συνέχεια κληρονόμησε ο πατέρας μου.
»Όταν ολοκλήρωσα τις σπουδές μου και επέστρεψα στον τόπο κατοικίας μου, αποφασίσαμε με τους γονείς μου να αναλάβω τα στρέμματα της οικογένειας, πάντα σε συνεργασία μαζί της. Ο παππούς μου καλλιεργούσε μέντα, σιτάρι, βαμβάκι. Ο πατέρας μου, στη συνέχεια, καλαμπόκι, σιτάρι, βαμβάκι. Αλλά όταν αποφοίτησα εγώ, ήθελα να κάνω κάτι πιο δημιουργικό από ό,τι είναι οι μεγάλες καλλιέργειες. Έψαξα την ιστορία της περιοχής και είδα ότι παλαιότερα επικρατούσε εδώ η καλλιέργεια ρεβιθιού.
«Όταν αποφοίτησα, ήθελα να κάνω κάτι πιο δημιουργικό από ό,τι είναι οι μεγάλες καλλιέργειες. Έψαξα την ιστορία της περιοχής και είδα ότι παλαιότερα επικρατούσε εδώ η καλλιέργεια ρεβιθιού».
»Έκανα αίτηση στον οργανισμό Νέα Γεωργία Νέα Γενιά, ο οποίος, υπό την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, επιλέγει 15 καινοτόμες ιδέες. Πίστεψαν σε μένα και με κατεύθυναν στο πώς λειτουργεί μια οικοτεχνία. Δημιούργησα λοιπόν την Ilione, όπου καλλιεργούμε ρεβίθια της ελληνικής ποικιλίας Γαύδος και τα μεταποιούμε σε αλεύρι ρεβιθιού και έτοιμο μείγμα για φαλάφελ.
»Έχω αντιμετωπίσει προκαταλήψεις κυρίως από άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας, που με ρωτούν συχνά γιατί ασχολούμαι με τον αγροτικό τομέα, “είναι δύσκολη η δουλειά για μια νέα κοπέλα”. Καμία δουλειά δεν είναι εύκολη, αλλά πιστεύω ότι αν αγαπάς κάτι βρίσκεις τρόπο να το εξελίξεις.
»Έφτιαξα την Ilione (2021) για να δώσω αξία στο ρεβίθι. Σκέφτηκα, γιατί να το τρώμε μόνο σε σούπα; Ανακάλυψα ότι μπορεί να γίνει αλεύρι και να χρησιμοποιηθεί σε διάφορες συνταγές, όπως σε κέικ, πάνκεϊκ κ.λπ., ώστε να το “κρύψεις” και να δελεάσεις ακόμα και παιδιά που δεν τρώνε όσπρια να το καταναλώσουν και να πάρουν τα θρεπτικά συστατικά του. Μετά, επειδή η καθημερινότητά μας είναι γρήγορη, ήρθε και το φαλάφελ μιξ, ένα έτοιμο μείγμα με ανατολίτικα μπαχαρικά, στο οποίο προσθέτεις νερό, το αναμειγνύεις, το πλάθεις, το τηγανίζεις και έχεις ένα ολοκληρωμένο γεύμα. Μπορείς να το συνδυάσεις είτε με μια σαλάτα είτε με ένα μπολ με ρύζι και κάποια σος. Στο site μας προτείνουμε και συνταγές για τα δύο προϊόντα μας.
«Έχω αντιμετωπίσει προκαταλήψεις κυρίως από άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας, που με ρωτούν συχνά γιατί ασχολούμαι με τον αγροτικό τομέα, “είναι δύσκολη η δουλειά για μια νέα κοπέλα”. Καμία δουλειά δεν είναι εύκολη, αλλά πιστεύω ότι αν αγαπάς κάτι βρίσκεις τρόπο να το εξελίξεις».
»Συμμετέχω σε όλα τα στάδια παραγωγής, από τη σπορά και τη συγκομιδή μέχρι τη μεταποίηση, τη συσκευασία και τις αποστολές προϊόντων. Δεν είμαι μόνη μου σε αυτό, με βοηθούν οι συνεργάτες μου και η οικογένειά μου – με τον πατέρα μου αλληλοσυμπληρωνόμαστε, εκείνος με την εμπειρία του, εγώ με τις γνώσεις μου. Και η αδελφή μου, που ζει στο εξωτερικό, βοηθάει στα social media.
»Ενας λόγος που καλλιεργώ σε μικρή κλίμακα είναι για να έχω τον έλεγχο του τι καταλήγει στον καταναλωτή, να γνωρίζει ότι πίσω από το προϊόν βρίσκεται η Ilione, που είναι η Σαββούλα Στρούμπα, να ξέρει τι βάζει στο πιάτο του.
»Περισσότερο απολαμβάνω την ανταπόκριση του κόσμου στα προϊόντα μου. Έχει εντυπωσιαστεί και με το αλεύρι ρεβιθιού και με την ιδέα του φαλάφελ μίξ. Αλλά και για τα ρεβίθια δέχομαι πολλά θετικά σχόλια για τη νοστιμιά και τη βραστικότητά τους. Στους μεγαλύτερους θυμίζουν εκείνα που έτρωγαν στα παιδικά χρόνια τους. Το να βλέπεις ανθρώπους να δοκιμάζουν τα προϊόντα και να μένουν ικανοποιημένοι είναι μια επιβράβευση.
»Οι δυσκολίες στην καλλιέργεια είναι σίγουρα οι καιρικές συνθήκες. Δεν μπορείς να τα βάλεις με τον καιρό. Από τη μέρα που θα σπείρεις μέχρι να συγκομίσεις, δηλαδή περίπου για πέντε μήνες, έχεις αγωνία να πάνε όλα καλά. Αν μπορούσα λοιπόν να ζητήσω κάτι από την Πολιτεία, θα ήταν είναι δίπλα στον πρωτογενή τομέα και τους μικρούς παραγωγούς.
«Από τη μέρα που θα σπείρεις μέχρι να συγκομίσεις, δηλαδή περίπου για πέντε μήνες, έχεις αγωνία να πάνε όλα καλά. Αν μπορούσα λοιπόν να ζητήσω κάτι από την Πολιτεία, θα ήταν είναι δίπλα στον πρωτογενή τομέα και τους μικρούς παραγωγούς».
»Σίγουρα υπάρχει μια αβεβαιότητα με την κλιματική αλλαγή. Αλλά υπάρχει και αισιοδοξία στο ότι κάποιοι αναζητούν ποιοτικά προϊόντα και τους ενδιαφέρει η ιστορία πίσω από αυτά.
»Μέχρι στιγμής με τρεις κωδικούς τα βγάζω πέρα. Αλλά σίγουρα θέλω να εξελίξω την οικοτεχνία και έχω στο μυαλό μου να βγάλω και νέα προϊόντα. Φέτος σκέφτομαι να προσθέσω φακές, πάλι σε μικρή έκταση.
»Πιστεύω ότι ο κόσμος στην Ελλάδα ήταν πάντα κοντά στον αγρότη και συνεχίζει να τον στηρίζει. Λίγο πολύ έχουμε ρίζες που συνδέονται με την ύπαιθρο και την αγροτική ζωή. Οπότε υπάρχει και μια κατανόηση για τις δυσκολίες και τον ρόλο του αγροτικού κόσμου.
«Πιστεύω ότι ο κόσμος στην Ελλάδα ήταν πάντα κοντά στον αγρότη και συνεχίζει να τον στηρίζει. Λίγο πολύ έχουμε ρίζες που συνδέονται με την ύπαιθρο και την αγροτική ζωή. Οπότε υπάρχει και μια κατανόηση για τις δυσκολίες και τον ρόλο του αγροτικού κόσμου».
»Στο πρόγραμμα επιμόρφωσης όπου συμμετείχα υπήρχαν και άλλες γυναίκες που ασχολούνταν, και ασχολούνται ακόμα, με τον αγροτικό τομέα. Και νεότερες και στην ηλικία μου και λίγο μεγαλύτερες. Για παράδειγμα, μια νέα γυναίκα από τον Βόλο που καλλιεργούσε γκότζι μπέρι. Ή μια άλλη από την Καστοριά που καλλιεργούσε μήλα και παρασκεύαζε χυμό. Η δική μου περιοχή συνεχίζει, λίγο πολύ, να στηρίζεται στον αγροτικό τομέα. Εγώ ζω στην πόλη της Κομοτηνής γιατί σού λύνει τα χέρια –ας πούμε, λόγω του eshop πρέπει να έχω πρόσβαση σε κούριερ– αλλά πηγαινοέρχομαι στην ύπαιθρο για τα χωράφια. Η ζωή εκεί, στη φύση και την ηρεμία, είναι καλύτερη».
Διαβάστε ολόκληρο το αφιέρωμα του Marie Claire στις αγρότισσες και τις κτηνοτρόφους εδώ.
Ακολουθούν παρακάτω ολόκληρες οι συνεντεύξεις των υπόλοιπων γυναικών του αφιερώματος:
Η Σίλα Ντάρμος επέστρεψε από τη Γερμανία στη γη του πατέρα της, στη Λακωνία, για να την αναγεννήσει
Ελένη Σιβρή: «Η όσφρηση και η γεύση ανακαλούν μνήμες ανθρώπων»
Λενιώ Βρέντζου: «Δεν είχα κανέναν να με διαφεντεύει»
