Ανησυχητική άνοδο καταγράφουν τα περιστατικά σεξουαλικής βίας και βιασμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την ώρα που οι ευρωπαϊκοί θεσμοί προωθούν έναν κοινό ορισμό του βιασμού βασισμένο στη συναίνεση.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, το 2024 καταγράφηκαν από τις αστυνομικές αρχές περισσότερα από 256.000 αδικήματα σεξουαλικής βίας στην ΕΕ, εκ των οποίων το 38% αφορούσε υποθέσεις βιασμού.
Σε σύγκριση με το 2023, τα περιστατικά σεξουαλικής βίας αυξήθηκαν κατά 5%, ενώ οι καταγεγραμμένοι βιασμοί σημείωσαν άνοδο 7%.
Οι χώρες με τον μεγαλύτερο αριθμό καταγεγραμμένων περιστατικών το 2024 ήταν η Γαλλία, η Γερμανία και η Σουηδία, ενώ τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στην Κύπρο, τη Μάλτα και τη Λιθουανία.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ωστόσο, η αύξηση των καταγεγραμμένων περιστατικών δεν σημαίνει απαραίτητα και αύξηση των ίδιων των εγκλημάτων. Μπορεί να αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και βελτιωμένους μηχανισμούς καταγραφής και καταγγελίας.
Τα στοιχεία δημοσιοποιήθηκαν λίγο μετά την ψήφο του Ευρωπαϊκού Κοινβουλίου υπέρ ενός κοινού ορισμού του βιασμού που βασίζεται στη συναίνεση, γνωστού ως «μόνο το “ναι” σημαίνει ναι».
Οι ευρωβουλευτές τόνισαν ότι η συναίνεση πρέπει να αξιολογείται μέσα στο εκάστοτε πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων βίας, κατάχρησης εξουσίας, εκφοβισμού ή ευαλωτότητας. Παράλληλα, ζήτησαν επαρκή στήριξη και προστασία για τα θύματα σε όλη την ΕΕ.
Υπενθυμίζεται ότι το 2024 η ΕΕ υιοθέτησε για πρώτη φορά πρότυπα για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών. Ωστόσο, πρόταση για έναν κοινό νομικό ορισμό του βιασμού αποσύρθηκε, έπειτα από αντιδράσεις ορισμένων κρατών-μελών.
Η Σουηδή ευρωβουλευτής Evin Incir, μέλος της ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, δήλωσε ότι «εδώ και χρόνια ζητάμε έναν κοινό ευρωπαϊκό ορισμό του βιασμού. Όλο και περισσότερες κυβερνήσεις αναγνωρίζουν την ανάγκη αυτής της προσέγγισης», αναφέροντας ως παραδείγματα τη Γαλλία, τη Φινλανδία, το Λουξεμβούργο και την Ολλανδία.
Παρά τις θεσμικές πρωτοβουλίες, τα δεδομένα δείχνουν ότι η ανοδική τάση είναι σταθερή την τελευταία δεκαετία. Μεταξύ 2014 και 2024, τα περιστατικά σεξουαλικής βίας αυξήθηκαν κατά 94% και οι βιασμοί κατά 150%, με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης σχεδόν 10% και 7% αντίστοιχα.
Και πάλι, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αύξηση αυτή μπορεί να συνδέεται εν μέρει με τη μεγαλύτερη διάθεση καταγγελίας, χάρη στην αυξημένη ενημέρωση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Αντιδράσεις και για τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης
Παράλληλα, διαφωνίες καταγράφονται και γύρω από την εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, η οποία στοχεύει στην πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Τη σύμβαση έχουν υπογράψει όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία.
Στη Λετονία, το κοινοβούλιο ψήφισε τον Οκτώβριο του περασμένου έτους υπέρ της αποχώρησης από τη σύμβαση, έπειτα από αντιδράσεις δεξιών πολιτικών που υποστήριξαν ότι προωθεί «ριζοσπαστικό φεμινισμό» και απειλεί τις παραδοσιακές οικογενειακές αξίες.
Ωστόσο, ο πρόεδρος Edgars Rinkēvičs άσκησε ανασταλτικό βέτο, επιστρέφοντας το ζήτημα στο κοινοβούλιο για επανεξέταση, τονίζοντας ότι τέτοιες αποφάσεις δεν πρέπει να λαμβάνονται βιαστικά. Η συζήτηση αναμένεται να επανέλθει μετά τις εκλογές του φθινοπώρου.
Παρά τις εξελίξεις, η χώρα δηλώνει ότι θα διατηρήσει την προστασία των γυναικών και των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, ακόμη και αν αποχωρήσει από τη σύμβαση, ενώ ως κράτος-μέλος της ΕΕ οφείλει να εφαρμόσει τις σχετικές Ευρωπαϊκές Οδηγίες έως το 2027.
Την ίδια στιγμή, η Γαλλία προχώρησε τον Οκτώβριο του 2025 σε τροποποίηση της νομοθεσίας της, ενσωματώνοντας τη συναίνεση στον ορισμό της σεξουαλικής επίθεσης και του βιασμού, μετά την πολύκροτη υπόθεση της Gisèle Pelicot.
Η υπόθεση συγκλόνισε τη χώρα, καθώς 51 άνδρες κρίθηκαν ένοχοι για χρόνια σεξουαλική κακοποίηση ή βιασμό της Pelicot ενώ βρισκόταν σε κατάσταση αναισθησίας, αφού είχε ναρκωθεί από τον σύζυγό της, Dominique.
Μέχρι τότε, ο βιασμός στη γαλλική νομοθεσία οριζόταν ως «κάθε μορφή σεξουαλικής διείσδυσης που διαπράττεται με χρήση βίας, εξαναγκασμού, απειλής ή αιφνιδιασμού».
