Από τη Λίνα Ρόκου
Καθόμαστε στη φιλόξενη στοά που στεγάζει το wine bar «By the glass», ένα από τα πιο επιτυχημένα στο είδος του, που η Φωτεινή Παντζιά αποφάσισε να ανοίξει εδώ στο κέντρο της Αθήνας μέσα στην κρίση. Και τα κατάφερε, όπως κατάφερε να βρει τα παιδιά της, τον γιο της στην Αιθιοπία και την κόρη της στη Σιέρα Λεόνε, να τα υιοθετήσει και να τα φέρει στο σπίτι τους που πάντα τα περίμενε. Η Φωτεινή ξέρει ότι η αγάπη είναι επιλογή και η ίδια επέλεξε να χτίσει μια οικογένεια που βασίζεται στην αγάπη και στην αλήθεια της.
Φωτεινή, είσαι από τις μαμάδες που πολύ ανοιχτά μιλάνε για την υιοθεσία. Γιατί θεωρείς σημαντικό να γίνονται αυτές οι συζητήσεις;
Στην Ελλάδα η λέξη «υιοθεσία» ήταν σα να κουβαλούσε ένα βάρος. Εγώ πάντα λέω ότι δεν υπάρχουν κακές λέξεις, εμείς είμαστε που τους δίνουμε βαρύτητα ή όχι. Όταν ξεκίνησα τη διαδικασία της υιοθεσίας με τον Άγγελο, είχα ήδη πάρει την απόφαση να μιλάω ανοιχτά γι’ αυτό. Είχα όμως ανησυχία μέσα μου αν όταν ο γιος μου μεγάλωνε θα μου έλεγε ότι το να μιλάμε γι’ αυτό δεν ήταν δική του επιλογή. Θεωρώ όμως ότι το να μιλάς είναι ο τρόπος να βοηθήσεις τον κόσμο να απενοχοποιήσει μια λέξη, μια συνθήκη. Κι όντως το πρώτο κιόλας βράδυ που ήρθε ο Αγγελος στο ξενοδοχείο στην Αιθιοπία και κοιμήθηκε μαζί μου, έγραψα την πρώτη ανάρτηση γι’ αυτόν, για το ποιος είναι, τι αγαπάει, για το ότι είναι ο υιοθετημένος γιος μου, από την Αιθιοπία. Μέχρι τότε εγώ δεν είχα ιδιαίτερη σχέση με τα social, αλλά αυτό το κείμενο έγινε viral από μόνο του. Έτσι όταν ήρθα στην Ελλάδα και ερχόταν κόσμος να μου ζητήσει συνέντευξη, ήμουν πρόθυμη να μιλήσω κι από τότε είμαι πάντα εδώ να μιλάω ανοιχτά για την υιοθεσία. Ευτυχώς από εκείνη την εποχή έχουν αλλάξει πολλά πράγματα για τα οποία πλέον μπορούμε να μιλάμε δημόσια.
Πότε επέλεξες την υιοθεσία ως τον δικό σου δρόμο για τη μητρότητα;
Είμαι από χωριό, μεγάλωσα με έναν πολύ συντηρητικό μπαμπά, η υιοθεσία δεν ήταν κάτι που υπήρχε, ως προοπτική, στο περιβάλλον μου. Όμως πριν από καμιά δεκαριά χρόνια μια ξαδέρφη μου μού είπε πως εγώ από την εφηβεία μου τους έλεγα ότι θα υιοθετήσω παιδί. Ξεκάθαρο αυτό έγινε μέσα μου όταν πλέον ενηλικιώθηκα. Ο μόνος τρόπος που ήθελα να αποκτήσω παιδιά ήταν υιοθετώντας.
Πόσο εύκολο ή δύσκολο ήταν το ταξίδι μέχρι να αποκτήσεις το πρώτο σου παιδί, τον γιο σου τον Αγγελο;
Δεν ήμουν σίγουρη ότι θα τα καταφέρω να υιοθετήσω. Τότε οι μονογονεϊκές οικογένειες συναντούσαν κλειστές πόρτες, πόσο μάλλον γυναίκες, που όπως εγώ, είχαν δηλώσει ότι ερωτεύονται γυναίκες. Μια σύντροφος μου, που της είχα μιλήσει γι’ αυτό, μου είπε ότι γνωρίζει μια γυναίκα που μόνη της υιοθέτησε ένα παιδάκι από την Αιθιοπία και μάλιστα με έφερε σε επαφή μαζί της. Εκείνη μου εξήγησε πώς γίνονται τα πράγματα στην Αιθιοπία και αφού πέρασε ένας χρόνος, για να νιώσω κι εγώ ότι ήμουν ασφαλής ως προς την οικονομική μου κατάσταση, μπήκα στη διαδικασία. Αυτό τον ένα χρόνο όλο αυτό «χτιζόταν» μέσα μου αφού έκλεινα εκκρεμότητες και προετοιμαζόμουν για να είμαι έτοιμη όταν έρθει η στιγμή. Κι έτσι έγινε, είπα «τώρα ήρθε η ώρα» και απευθύνθηκα στη Διεθνή Κοινωνική Υπηρεσία που χειρίζεται τις διακρατικές υιοθεσίες.
Τι θυμάσαι από την πρώτη συνάντηση με τον Άγγελο;
Τα πάντα. Καταρχάς θυμάμαι πως ήμουν σίγουρη ότι θα τον αναγνωρίσω, αλλά δεν τον αναγνώρισα. O ίδιος δεν θυμάται πολλά πράγματα από τη ζωή του πριν από την υιοθεσία και νομίζω ότι έχει προσπαθήσει γι’ αυτό. Είχα κανονίσει με τον δικηγόρο να μπορώ να τον παίρνω το πρωί από το ορφανοτροφείο, να πηγαίνουμε βόλτα στην πόλη μαζί με τον οδηγό και μια nanny, με δικά μου έξοδα. Έπαιρνα μαζί και δυο φιλαράκια του, ένα κορίτσι κι ένα αγόρι, για να έχει την παρέα του.
Το βράδυ έπρεπε να τον επιστρέφω στο ορφανοτροφείο. Το πρώτο βράδυ, θυμάμαι, τον είχε πάρει ο ύπνος στα πόδια μου, μέσα στο αυτοκίνητο. Όταν επιστρέψαμε και έπρεπε να τον παραδώσω πίσω είδα ότι άρχισαν να τρέχουν δάκρυα από τα μάτια του, σιωπηλά χωρίς λυγμούς. Φώναξα τότε τον οδηγό για να του μιλήσει στη γλώσσα του. Του έδειξα τις φωτογραφίες από το σπίτι μου εδώ στην Αθήνα, τους συγγενείς, τα σκυλιά μου και του είπα ότι αυτό είναι το σπίτι μας και ότι θα πρέπει να κάνει υπομονή για λίγο καιρό, γιατί η μαμά θα έρχεται και θα πρέπει να φεύγει, αλλά πάντα θα ξανάρχεται.
Του εξήγησα ότι αυτό το διάστημα θα πρέπει να είμαστε και οι δύο δυνατοί για να βρεθούμε μαζί στο σπίτι μας, στο τέλος. Από τότε, έκανα άλλα τέσσερα ταξίδια της μιας εβδομάδας το καθένα, που τον έπαιρνα το πρωί και τον επέστρεφα το βράδυ και δεν έκλαψε ξανά ούτε μία φορά. Κι έτσι με βοήθησε κι εμένα, φαντάσου το παιδάκι βοήθησε κι εμένα, τη μαμά του, να μπορέσω να διαχειριστώ αυτή τη συνθήκη. Αυτό ήταν το πιο δύσκολο απ’ όλα, να ξέρω ότι το παιδί είναι εκεί, ότι πρέπει να το αφήσω στο ορφανοτροφείο και να επιστρέψω Αθήνα. Αλλά αυτή η περίοδος ήταν μια διαφορετική εγκυμοσύνη που έχτισε τη δική μας σχέση.
Αυτή ήταν η πιο δύσκολη στιγμή;
Υπήρξε ένα ακόμη πιο δύσκολο κομμάτι. Εκεί που περιμέναμε να γίνει το δικαστήριο και να έρθει σπίτι, η Αιθιοπία αποφάσισε να σταματήσει τις υιοθεσίες. Μέχρι εκείνη τη στιγμή τα ορφανοτροφεία που φιλοξενούσαν παιδιά, όπως ο Άγγελος, συντηρούνταν οικονομικά από τους γονείς που βρίσκονταν στη διαδικασία υιοθεσίας. Από εκεί και πέρα όμως αυτό σταμάτησε λόγω της αιθιοπικής απόφασης να σταματήσουν οι υιοθεσίες και τότε τα ορφανοτροφεία άρχισαν να κλείνουν το ένα μετά το άλλο, με αποτέλεσμα για περίπου τρεις μήνες εμείς οι γονείς να μην έχουμε καμία επικοινωνία με τα παιδιά μας, δεν ξέραμε καν πού βρίσκονταν. Σκεφτόμουν ότι είχε γίνει matching, αλλά δεν είχε γίνει το δικαστήριο και ίσως τελικά να μη μας έδιναν τα παιδιά μας. Φαντάσου, έφτασα μέχρι τον πρωθυπουργό της χώρας, κυριολεκτικά. Ηταν ο Τσίπρας τότε, που με δέχτηκε και μου είπε: «Και αεροπλάνο αν χρειαστεί θα στείλουμε για να φέρουμε τον Αγγελο». Βέβαια, αυτό που είπε πρακτικά δεν μπορούσε να γίνει απλώς ένιωσα να μαλακώνει τον φόβο που είχα μέσα μου. Τελικά, στους 3,5 μήνες, αφότου είχα χάσει επαφή με το παιδί, έλαβα ένα μήνυμα που έλεγε ότι μπορούσα να πάω στην Αιθιοπία για να γίνει το δικαστήριο και να πάρω τον γιο μου. Κι έτσι ο Άγγελος ήρθε στο σπίτι μας.
Το πιο δύσκολο απ’ όλα ήταν να ξέρω ότι το παιδί είναι εκεί, ότι πρέπει να το αφήσω στο ορφανοτροφείο και να επιστρέψω Αθήνα. Αλλά αυτή η περίοδος ήταν μια διαφορετική εγκυμοσύνη που έχτισε τη δική μας σχέση.
Ηξερες από την αρχή που βρεθήκατε με τον Αγγελο ότι αυτός είναι ο γιος σου;
Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη μαγική στιγμή που συνάντησα τον Άγγελο, που συνάντησα τη Βασιλική. Δεν θα ξεχάσω ποτέ πώς συναντήθηκαν τα βλέμματά μας. Χωρίς καμία αμφιβολία, κανένας άλλος δεν θα μπορούσε να είναι ο γιος μου, καμία άλλη δεν θα μπορούσε να είναι η κόρη μου. Η υιοθεσία είναι μια εγκυμοσύνη, γιατί όπως και στην εγκυμοσύνη έχεις τον χρόνο να προετοιμαστείς για τη μητρότητα. Όμως το πώς αισθάνομαι σήμερα για τα παιδιά μου δεν συγκρίνεται με τίποτα στον κόσμο και ποτέ δεν το είχα καν φανταστεί. Γιατί παιδί σου τελικά είναι το πλάσμα που ζει στο σπίτι σου, που είναι άρρωστο και το φροντίζεις, που είναι χαρούμενο μαζί σου, που έχεις τη μυρωδιά του, που έχεις την αγκαλιά του. Δεν μπορώ να σκεφτώ τη ζωή μου χωρίς τα παιδιά μου, μου κόβεται η ανάσα. Είναι τρομερό να αγαπάς τόσο πολύ κάποιον. Είναι ένα τρομερό συναίσθημα, που δεν το νιώθεις τόσο δυνατά από την πρώτη στιγμή. Γυναίκες που μιλούν απενοχοποιημένα για τη μητρότητα παραδέχονται ότι αυτό που νιώθουν με τον καιρό για τα παιδιά τους δεν έχει σχέση με αυτό που ένιωσαν όταν τα γέννησαν. Η σχέση με το παιδί σου καλλιεργείται και χτίζεται μέσα στον χρόνο.
Πώς αποφάσισες να προχωρήσεις στην υιοθεσία του δεύτερου παιδιού σου, της Αγγελικής;
Θυμάμαι με πόση σοβαρότητα σε μια βόλτα μας στην Ακρόπολη ο Αγγελος μου ζήτησε να αποκτήσει μια αδερφή. Του είπα τότε ότι θα κάνω ό,τι μπορώ. Στην αρχή στράφηκα προς την Ουγκάντα, αλλά η χώρα απαιτούσε παραμονή έξι μήνες για ολοκληρωθεί η διαδικασία της υιοθεσίας, πράγμα που δεν μπορούσα να κάνω, δεν ήταν δυνατόν να αφήσω τον Αγγελο έξι μήνες μόνο του στην Ελλάδα. Επί κορωνοϊού, όταν άρχισε να επιτρέπεται πάλι η κυκλοφορία, πέσαμε πάνω στην Ευγενία Δημητροπούλου, η οποία μου είπε ότι στη Σιέρα Λεόνε δεν χρειάζεται να μείνεις εκεί για να υιοθετήσεις. Εκείνη ακριβώς την ώρα θυμάμαι ότι ένιωσα ότι η κόρη μου είναι στη Σιέρα Λεόνε και με περιμένει. Δύο ημέρες μετά μίλησα με τη Διεθνή Κοινωνική Υπηρεσία και ξεκίνησα τις διαδικασίες, που λόγω κορωνοϊού ήταν πιο απλές. Ολα έγιναν πιο γρήγορα με τη Βασιλική, αν και θεωρώ, όπως σου είπα και πριν, ότι έχω μεγάλη στωικότητα μέσα μου και ξέρω ότι η αναμονή στην υιοθεσία λειτουργεί ως περίοδος προετοιμασίας.
Πώς είναι να είσαι queer μονογονέας στην Ελλάδα που μεγαλώνει δύο παιδιά που υιοθέτησε από την Αφρική;
Σίγουρα δεν είναι όλα λυμένα, ούτε είναι εύκολα να μας δεχτούν παντού. Νομίζω ότι υπάρχουν κομμάτια της ελληνικής κοινωνίας που όλα αυτά τους είναι πάρα πολύ δύσκολα. Πιστεύω, όμως, πως όσο μιλάμε, όσο ανοίγουμε την εικόνα μας, όσο ανοίγουμε το μυαλό μας και όσο δεν φοβόμαστε τις λέξεις μας, τότε και οι άνθρωποι μπορούν να δουν ότι το διαφορετικό δεν έχει τίποτα το τρομακτικό, όποια κι αν είναι η διαφορετικότητά του, είτε είναι το χρώμα του δέρματος, είτε είναι ότι η μαμά ερωτεύεται γυναίκες, είτε είναι τα κιλά, είτε οτιδήποτε. Αυτό είναι το μαγικό και το όμορφο σε μια κοινωνία, ότι όλοι είμαστε διαφορετικοί.
Γιατί παιδί σου τελικά είναι το πλάσμα που ζει στο σπίτι σου, που είναι άρρωστο και το φροντίζεις, που είναι χαρούμενο μαζί σου, που έχεις τη μυρωδιά του, που έχεις την αγκαλιά του.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ πως μια γιαγιά από το χωριό μου, 85 χρονών γυναίκα, έβαλε τον εγγονό της να μου στείλει μήνυμα στα social. Με είδε λοιπόν σε μια συνέντευξη να λέω ότι ερωτεύομαι γυναίκες, ότι έχω δύο μαύρα παιδιά, ότι τα μεγαλώνω μόνη μου, κι ένιωσε την ανάγκη να μου πει πόσο περήφανο αισθάνεται το χωριό μου, η Κορομηλιά Δομοκού, που ένας άνθρωπος από εκεί υιοθέτησε δυο μαύρα παιδιά και πόσο τη συγκίνησαν αυτά που είπα. Κι εγώ συγκινήθηκα βαθιά με αυτό το μήνυμα. Αυτή είναι πραγματική κατάκτηση, και προφανώς δεν είναι δική μου, είναι κατάκτηση για όλη την κοινωνία.
Φωτογράφος: Βασίλης Φωτίου
