Ποιος έχει γούστο, τι σημαίνει καν το να έχεις γούστο και προσωπική ματιά σε μια εποχή που έχει υπερβεί τον ασφυκτικό αλγόριθμο των social media και έχει φτάσει μέχρι την εύκολη παραγωγή μέσω AI; Στο παρελθόν, υπήρχαν περιπτώσεις υποκουλτούρων που μέσα από το ντύσιμο και το βάψιμό τους μαρτυρούσαν τι μουσική ακούνε. Πλέον, ακόμα και το πιο κρυμμένο κομμάτι είναι ευκολότερο να γίνει ξαφνικά γνωστό σε ένα κοινό που ούτε φανταζόταν ο καλλιτέχνης -και συχνά το ίδιο γρήγορα να ξεψυχήσει η μανία.
Από τον Γάλλο κοινωνιολόγο Pierre Bourdieu που εξέδωσε το μεγάλης επιρροής βιβλίο του ‘’Distinction: A Social Critique and Judgement of Taste’’ μέχρι τον αμφιλεγόμενο ήρωα του Gossip Girl, Dan Humphrey που χαρακτήρισε την Blair «μια κακιά δικτάτορα του γούστου» το να έχεις καλό γούστο είχε συχνά αλληλουχία με την κοινωνική τάξη. Τώρα, ακόμα και αυτό θα μπορούσαμε να πούμε πως έχει αλλάξει, μια με τη δημοκρατικοποίηση των ερεθισμάτων μέσα από το διαδίκτυο και πλέον με την τεχνητή νοημοσύνη που, με την κατάλληλη εντολή, μπορεί να γεννήσει κάτι που είναι τουλάχιστον αξιοπρεπές και αποδεκτό. Βέβαια, όλα τα παραπάνω κινδυνεύουν με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο να πέσουν στην ίδια παγίδα: στην ιδέα πως το γούστο είναι κάτι το ομογενοποιημένο.
Η Iris Apfel και η Πριγκίπισσα Νταϊάνα ντύνονταν εκ διαμέτρου αντίθετα, αλλά και οι δύο αναγνωρίζονται για την προσωπική τους ματιά. Τώρα, είναι το TikTok που ορίζει την καλή και σωστή ματιά; Μερικοί από τους ανθρώπους που θαυμάζουμε περισσότερο έχουν μια προσωπική αισθητική που δεν θα μπορούσαμε εμείς να υποστηρίξουμε, αλλά να την εκτιμήσουμε βαθιά μπορούμε. Το σωστό γούστο δεν μπορεί να βρεθεί σε κάποιο board στο Pinterest ή σε ένα feed που μας ταΐζει όσα ήδη (νομίζουμε) πως μας αρέσουν.
View this post on Instagram
Το γούστο και η προσωπική προτίμηση δεν μπορεί παρά να καλλιεργηθεί, δεν προκύπτει από το πουθενά. Ερεθίσματα, εμπειρίες, μόρφωση, γνώσεις, συζητήσεις όλα με τον καιρό μας βοηθούν να ανακαλύψουμε τι είναι αυτά που για εμάς λένε κάτι παραπάνω, αυτά που θεωρούμε πως αξίζει να κρατήσουμε έναντι κάτι άλλου, που δεν αποτελούν χαμένη προσοχή και ενέργεια.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έκαναν αρχικά το γούστο εμφανές, ο αλγόριθμος το πολλαπλασίασε ως εικόνα και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πια να το γιγαντώσει. Η αισθητική χωρίς νόημα και ουσία όμως, παραμένει κενή περιεχομένου. Όπως οι άνθρωποι που αγοράζουν με βάση τι είναι στη μόδα και τι νομίζουν πως είναι «σωστό» χωρίς να έχουν το υπόβαθρο να υποστηρίξουν γιατί έκαναν αυτή την επιλογή και όχι κάποια άλλη, χωρίς το γνώθι σαυτόν. Φυσικά, το να εμπνέεσαι και να κλέβεις σημεία από το γούστο ή την εμφάνιση κάποιου άλλου δεν είναι κάτι νέο ούτε στη μόδα, ούτε στην τέχνη, στη διακόσμηση, στη μουσική, πουθενά. Αλλά το να το κάνεις δικό σου έναντι του να το ακολουθείς τυφλά αποκαλύπτει τη διαφορά μεταξύ γούστου, δηλαδή, συνειδητής και μελετημένης επιλογής και θυματοποίησης. Αν στο παρελθόν το δύσκολο ήταν να δημιουργήσεις κάτι γιατί αυτό είναι που έπαιρνε χρόνο, ενέργεια και σκέψη, η παραγωγή δεν είναι πια ζήτημα χάρη στο ΑΙ. Αλλά το γιατί το φτιάχνεις, τι αξία έχει να ασχοληθείς η ίδια και τι σημασία έχει είναι πια μεγαλύτερο στοίχημα -όπως και το πού βρίσκεται ο εαυτός σου μέσα σε αυτό.
Πώς λοιπόν, καλλιεργείς το γούστο σου; Το γούστο είναι βιωματική εμπειρία. Η έκθεση και η αλληλεπίδραση με έργα και ανθρώπους που έχουν ψηλά τον πήχη βοηθάει όχι μόνο στις προσωπικές φιλοδοξίες, αλλά και στην διεύρυνση οριζόντων.
View this post on Instagram
Η μελέτη είναι επίσης σημαντική. Όταν κάτι σας κεντρίζει την προσοχή, ψάξτε. Από πού προέρχεται, τι συμβολίζει, σε τι χρησίμευε. Η ιστορία αλλά και το πλαίσιο μας βοηθούν να καταλάβουμε καλύτερα τον κόσμο γύρω μας και να αναπτύξουμε δυνατότερη αίσθηση προσωπικής αισθητικής. Το να μαθαίνουμε τις ρίζες διάφορων κινημάτων, σχεδίων, κουλτούρων όχι μόνο μας εμπλουτίζει τις γνώσεις αλλά μας δίνει τη δυνατότητα να συγκρίνουμε, να μελετήσουμε και, συχνά, να καταλήξουμε σε δικές μας ανακαλύψεις.
Μην βιάζεστε. Το γούστο δεν προκύπτει εν μια νυκτή. Και ένα άρτιο αποτέλεσμα χρειάζεται χρόνο. Η συνεργασία με ανθρώπους που έχουν διαφορετική ματιά μπορεί να ισχυροποιήσει τις δικές σας θέσεις ή να αναπτύξει ένα αποτέλεσμα λιγότερο προβλέψιμο. Η ζώνη ασφαλείας σίγουρα δεν το κάνει με τον ίδιο τρόπο, ούτε και η βιασύνη.
Τέλος, αν ο αλγόριθμός σας είναι ίδιες εικόνες από διαφορετικά προφίλ, ψάξτε και κάτι νέο και διαφορετικό. Αν πρόκειται να μπαίνουμε στη διαδικασία των social media, ας τα κάνουμε να λειτουργήσουν υπέρ μας (αν και, ιδανικά, ας απέχουμε).
