Εικονογράφηση: Μαριάννα Βήτου
Δεν είχε καλά-καλά τελειώσει το καλοκαίρι για να μας προειδοποιήσουν πως σε τέσσερα χρόνια από τώρα μπορεί να τελειώσει η ζωή μας και ο κόσμος. Τουλάχιστον ο κόσμος όπως τον ξέρουμε. Οι κραυγές αγωνίας ήρθαν, φυσικά, από έναν πρώην ερευνητή της Anthropic που, αφότου είχε δουλέψει σκληρά προς αυτή την κατεύθυνση (δηλαδή ενδυναμώνοντας τις μηχανές Τεχνητής Νοημοσύνης σε σημείο υπερ-νοημοσύνης), άρχισε να αγχώνεται. Όπως ακριβώς στις ταινίες που μέχρι πρότινος ονομάζονταν επιστημονικής φαντασίας και έδειχναν τα ρομπότ να κατακτούν τον πλανήτη.
Χωρίς περιστροφές, παρόμοιο άλγος εξέφρασε και ο ίδιος ο CEO της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι. Προς έκπληξη όλων, αλλά μάλλον κυρίως δική του, δεν βρήκε καμία σφοδρή αντίδραση στην πρότασή του να κατευναστεί το κύμα εξέλιξης των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης από τους συνήθεις ύποπτους συναδέλφους. Ο Σαμ Ολτμαν (της OpenAI) και ο Ιλον Μασκ (των πάντων) συμφώνησαν. Άρα, τρεις φωνές, που συνήθως κατηγορούν ο ένας τον άλλον, βρήκαν κοινό έδαφος στις -φαινομενικές τουλάχιστον- ανησυχίες τους. Φυσικά, η ερώτηση του κοινού είναι: τι θα κάνετε εσείς γι’ αυτό; Στα δικά σας τα χέρια γεννήθηκαν τα όπλα, οπότε αντί για συμμετοχές σε πάνελ συζητήσεων πανικού, γυρίστε πίσω και ανατρέψτε τους προσωπικούς σας Frankenstein.
Μπήκα στον πειρασμό να ρωτήσω το ChatGPT για το θέμα και τις πιθανότητες να έχουμε περιορισμένο και προκαθορισμένο χρόνο, αλλά μου φάνηκε ειρωνικό, τρομακτικό και γκροτέσκο. Αν είναι ήδη πιο έξυπνο (ή πιο μιλημένο) από εμένα θα με ξεγελάσει, δεν μπορώ να το εμπιστευτώ.
Οι αποκαλυπτικές δηλώσεις συζητήθηκαν και αναλύθηκαν στα μήκη και τα πλάτη. Σε γραφεία, σε καφέ, σε παρέες, σε παραλίες και στάσεις λεωφορείων. Δεν υπήρξε κάποια άδεια από τη ζωή και την καθημερινότητα προκειμένου να χωνέψουμε αυτό που μας παρουσιάστηκε. Αλλά, και να το ξέραμε ως δεδομένο, όπως με ρώτησε κι ένας φίλος μου, τι θα κάναμε; «Τι θα κάνατε αν είχατε μια εβδομάδα ζωής;». «Θα ταξίδευα παντού», είπε ο περιπετειώδης. «Θα έπαιρνα Ferrari, σε τέτοιες συνθήκες τα λεφτά δεν θα είχαν καμία αξία», είπε κάποιος που είχε μελετήσει πολύ καλά την απάντησή του. «Θα έμενα αγκαλιά με τα παιδιά μου», δήλωσε η στοργική μαμά, που ίσως για μια ολόκληρη εβδομάδα δεν θα άντεχε τελικά την ακινησία. Δημοφιλής απάντηση ήταν ο χρόνος με φίλους και αγαπημένους, ακόμη και σε όχι ασυνήθιστες στιγμές. Αυτό το κάνουν ήδη, είπαν, αλλά έτσι θα ήθελαν να είναι και το τέλος τους.
Πάντως, σχεδόν όλοι όσοι έμαθαν τα νέα την επόμενη μέρα πήγαν στη δουλειά τους. Οι πιο «παρόντες στη στιγμή» μπορεί να είχαν ήδη κανονίσει κοινωνικά ραντεβού, εκδρομές και χόμπι ακόμη και πριν ανατραπεί το άμεσο μέλλον τους. Πολλοί έχουν αποκαρδιωθεί, λίγοι έχουν μείνει μουδιασμένοι στα σπίτια τους. Πολλοί ήδη έκαναν όσα μπορούν από αυτά που απάντησαν, ελάχιστοι έφεραν τη ρουτίνα τους τούμπα.
Μα τι άλλο να έκαναν; Σερβιρίστηκε μια δυστοπική πρόβλεψη η οποία τάραξε τον ψυχισμό μας, αλλά φυσικά δεν άλλαξε την καθημερινότητά μας, ακόμη και αν πολλοί άρχισαν να έρχονται πρόσωπο με πρόσωπο με τη ματαιότητα όσων κάνουν. Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία. Από πάντα ξέρουμε πως «το αύριο δεν είναι δεδομένο», αλλά βρίσκουμε μια ισορροπία μεταξύ των βαθύτερων επιθυμιών μας και του ρεαλισμού της πιθανότητας να έχουμε και το αύριο στη διάθεσή μας. Για να μετακινηθεί ριζικά ο κόσμος από την πληροφορία στη δράση θα έπρεπε αυτό να γίνει συλλογικά και μέσα σε πανικό. Το συζητάμε, ναι, αλλά σε μπαρ, όχι σε καταφύγια.
Αν δεν είστε εργαζόμενοι στον κλάδο ή άνθρωποι που μπορούν να λάβουν αποφάσεις γι’αυτόν, το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε είναι να μη χρησιμοποιείτε τα εργαλεία -ειδικά ως εικονική συντροφιά. Αν γνωρίσετε κάποιον που είναι μέσα στα πράγματα, βέβαια, ρωτήστε τον με ποιο κίνητρο πήγε την επόμενη μέρα να υπηρετήσει το τέρας πουο ίδιος κατονόμασε.
Το πρώτο μάθημα για τη γενιά μας, που δεν έχει ζήσει πόλεμο, ήρθε με την πανδημία. Μην αναβάλλεις ξανά αυτά που θέλεις· δεν ξέρεις τι θα συμβεί μετά. Μπορεί ο κόσμος να αναποδογυρίσει και να μην επιτρέπεται να βγεις από το σπίτι σου. Φυσικά, αυτό έγινε και όταν επιτέλους παρήλθε, βγήκαμε. Μερικοί πιο συνειδητοποιημένοι, πιο φιλοσοφημένοι, πιο στοχευμένοι· αλλά και πολλοί που ξέχασαν τις υποσχέσεις που είχαν δώσει στον καραντινιασμένο εαυτό τους. Κοντή μνήμη; Μπορεί. Δεν κατάλαβαν τίποτα; Ίσως. Είναι όμως και στην ανθρώπινη φύση η ανθεκτικότητα, η προσαρμοστικότητα και η τάση να προχωράμε τελικά μπροστά, όπως ξέραμε ή, τουλάχιστον, αρκετά κοντά σε αυτό. Οι συλλογικές φρίκες μάς ενώνουν, μας επαναφέρουν τη σκέψη πως η ζωή είναι μία και όχι ατελείωτη, αλλά δεν μας παίρνουν τους άλλους προσωπικούς προβληματισμούς. Κάποιους μας κάνουν πιο ευσυνείδητους, πιο ευγνώμονες, πιο αγχώδεις ή πιο απαισιόδοξους, αλλά σπάνια παράλυτους.
Σε συνέντευξή του προ μηνών στον Economist, ο Ιλον Μασκ παραδέχθηκε πως, σχετικά σύντομα, οι μηχανές θα μπορούν να κάνουν καλύτερα από τους ανθρώπους οτιδήποτε, εκτός, μάλλον, από το να είναι άνθρωποι.
Ακόμα και τώρα, το ίδιο βράδυ μπορεί να σχολιαστεί ο Αμοντέι και δέκα λεπτά μετά να μοιράζονται οι συνομιλητές τα αισιόδοξα σχέδιά τους για το μέλλον. Για το μεταπτυχιακό στο οποίο θα στείλουν αίτηση, τον αριθμό παιδιών που θέλουν να αποκτήσουν, το φαγητό που θα απαρνηθούν προκειμένου να αδυνατίσουν μέχρι τα Χριστούγεννα, και τις σκέψεις τους για τον απρόσμενο θάνατο γνωστού καλλιτέχνη. Γιατί αγχώνονται; Ισως τίποτα να μην έχει σημασία. Ναι, αλλά για το χρόνο που τους μένει, πρέπει κάπου να τη βρουν ή να τη δημιουργήσουν.
Γεγονός είναι, βέβαια, ότι μετά την πανδημία τα ταξίδια αυξήθηκαν, όπως και οι δαπάνες για εμπειρίες, ενώ φάνηκε μια στροφή προς την απόκτηση αναμνήσεων αντί υλικών αγαθών. Μάλλον κάτι μάθαμε, λοιπόν, και ο καθένας το εφαρμόζει στο πλαίσιο του δυνατού. Με την τεχνολογία τόσα χρόνια στα πόδια μας και παντού γύρω μας, πολλοί το «γύρισαν στο βινύλιο». Κι αυτό κατά κάποιον τρόπο είναι μια μικρή πράξη αντίστασης: μια επιλογή ζωής που δεν αφήνει το σύνηθες να την καταπιεί – αν δεν μπορείς να αλλάξεις τον κόσμο όλο, άλλαξε τον δικό σου κόσμο.
Ο Γερμανός ποιητής Γκαίτε το έθεσε ολίγον δραματικά, αλλά μιλώντας για κάτι που αφορά πολύ κόσμο, όταν έγραψε πως: «Εκείνο που μας ένωνε, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής μας, ακόμη και τότε που νιώθαμε να διακυβεύονται τα πάντα, ήταν ότι συνεχίζαμε να ζούμε σαν να μη συμβαίνει τίποτα». Η Σάλι Ρούνι, βέβαια, με τον πιο άμεσο λόγο της στο βιβλίο της Beautiful World, Where Are You, βάζει το χαρακτήρα της να σκέφτεται: «Μέσα σε όλα, με την κατάσταση που επικρατεί στον κόσμο να είναι αυτή που είναι, την ανθρωπότητα στα όρια της εξαφάνισης, κάθομαι εδώ γράφοντας ένα ακόμη email για το σεξ και τη φιλία. Τι άλλο υπάρχει για το οποίο αξίζει να ζεις;».
Λοιπόν, σκεφτείτε το καλά: πού θα κλείσετε διακοπές φέτος;
