Έξι ολόκληρα χρόνια δούλεψε η Zoe Kazan για την τηλεοπτική διασκευή του βιβλίου του John Steinbeck, Ανατολικά της Εδέμ. Μιλώντας στο Vulture πριν από λίγες εβδομάδες, η 43χρονη ηθοποιός και σεναριογράφος εξομολογήθηκε πως ήξερε τι ήταν αυτό που είχε να διαχειριστεί στη διάρκεια αυτής της προσπάθειας: όχι μόνο ένα πάρα πολύ σημαντικό βιβλίο του 20ου αιώνα, αλλά και την κινηματογραφική διασκευή του από τον παππού της, Elia Kazan, 71 χρόνια πριν. Παρότι η ίδια προσπαθούσε σε όλη τη διάρκεια της καριέρας της να αποφύγει αυτή την εσωτερική σύγκρουση, κάποια στιγμή αντίκρισε την οικογενειακή της κληρονομιά και αποφάσισε απλώς ότι έπρεπε να πραγματοποιήσει τη διασκευή όπως ήθελε εκείνη.
Η σειρά, που έκανε πρεμιέρα στο Netflix την 1η Οκτωβρίου, και η θεαματικότητά της αυξήθηκε κατακόρυφα μέσα σε μία εβδομάδα, διασκευάζει πολύ μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου σε σχέση με την ταινία του 1955 και πάλι, ωστόσο, παρουσιάζει σημαντικές διαφορές από το αρχικό κείμενο. Το αντίθετο θα ήταν παράδοξο, για να μην πούμε και παράλογο, για μια σειρά από λόγους πρακτικής και δημιουργικής φύσης ταυτόχρονα.
Φυσικά η βασική διαφορά ανάμεσα στο βιβλίο και τη σειρά είναι ο χαρακτήρας της Cathy Ames. Αυτό είναι ένα θέμα που συζητιέται από την πρώτη στιγμή που έγινε διαθέσιμη για streaming η σειρά και ήρθε σε πολλούς θεατές και αναγνώστες ως ευχάριστη έκπληξη. Στο βιβλίο, η Cathy είναι απλώς μια εκδοχή του Σατανά επί της γης. Είναι παθολογική ψεύτρα, κατά συρροή δολοφόνος και ένας ακόμα σωρός απωθητικών επιθέτων και ουσιαστικών που τη χαρακτηρίζουν. Διαβάζοντας τις σελίδες, ο μέσος αναγνώστης αναγκάζεται συχνά να ανατρέξει σε προηγούμενα σημεία του βιβλίου για να βεβαιωθεί ότι δεν έχασε κάτι που θα τον βοηθούσε να κατανοήσει τη συμπεριφορά της. Αυτό το «απόλυτο κακό» με τη βιβλική έννοια ξορκίζεται κάπως στη σειρά, όπου η Kazan προσφέρει στον θεατή μια σειρά από λόγους (συγκεκριμένα, κάποια βαθιά ψυχικά τραύματα) για να καταλάβει τα κίνητρα πίσω από τις πράξεις της Cathy. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να γίνει συμπαθής (δεν ήταν κι αυτή η πρόθεση των δημιουργών της σειράς μάλλον), ωστόσο εκλείπει από τις σκηνές των επεισοδίων αυτός ο παραλογισμός που προδίδει κάποιο glitch στο matrix της σκέψης του Steinbeck, όσον αφορά τη σύνθεση ενός απόλυτα κακού γυναικείου χαρακτήρα.
Μία πολύ μεγάλη διαφορά του βιβλίου από τη σειρά είναι η απουσία της οικογένειας Hamilton. Για να πούμε την αλήθεια, βέβαια, αν αυτό το σόι έπαιρνε το χώρο που του άξιζε στιο εγχείρημα της Kazan, θα έπρεπε να φτιάξει τουλάχιστον τρεις σεζόν και όχι επτά επεισόδια. Ο αναγνώστης του βιβλίου αισθάνεται έντονα, ωστόσο, την απουσία των υπόλοιπων μελών των Hamilton (με την εξαίρεση τριών προσώπων) και οι πιο μεγάλοι φαν του Steinbeck σίγουρα ήθελαν περισσότερες σκηνές με τον Samuel να συζητάει τόσο με τον Adam Trask, όσο και με την σύζυγό του, Liza.
To αντίθετο συνέβη, ωστόσο, στη σειρά με τον χαρακτήρα του Lee, ο οποίος αναπτύχθηκε πολύ περισσότερο από ό,τι στο βιβλίο, παρότι κι εκεί ο ρόλος του έχει μια ικανοποιητική, από άποψης οικονομίας της υπόθεσης, έκταση και εμπλοκή στα γεγονότα. Στη σειρά ο Lee είναι επί της ουσίας ο «γονέας 1» του σπιτικού των Trask και ο Adam («γονέας 2» με την διασταλτική έννοια του όρου) μοιάζει πολύ αποστασιοποιημένος από τα παιδιά του – ακόμα και όταν αυτά φτάσουν στην ενηλικίωση.
Μια ακόμα διαφορά ανάμεσα στο κείμενο και τη σειρά είναι παρουσία του ίδιου του Steinbeck, ο οποίος περιλαμβάνει μια φανταστική εκδοχή του εαυτού του στην ευρύτερη οικογένεια Hamilton, ενώ αποτελεί και τον αφηγητή. Οι προσωπικές του αναμνήσεις από την περιοχή Salinas, που μετουσιώθηκαν στην ιστορία που απολαύσαμε στο χαρτί και στο γυαλί, τον οδήγησαν στο να δώσει αυτό το ρόλο στον εαυτό του, που έρχεται στον αναγνώστη ως μια ακόμα ευχάριστη έκπληξη, μια προσωπική πινελιά που του δείχνει πόσο δεμένος ήταν ο συγγραφέας με το συγκεκριμένο λογοτεχνικό του τέκνο – σε αντίθεση με τον Adam και τα δικά του παιδιά, για παράδειγμα.
Η τελευταία πολύ σημαντική διαφορά ανάμεσα στο κείμενο και το σενάριο ερείδεται σε μια μικρή πολυτέλεια της εποχής, τη φωτογραφία. Οι Trask είχαν τα χρήματα να απαθανατίσουν γάμο τους, στο βιβλίο όμως αυτό δεν συνέβη ποτέ. Η φωτογραφία δεν έγινε ποτέ το λογοτεχνικό εύρημα που θα έφερνε στην Cathy αναμνήσεις της παλιάς της ζωής και τη θέση αυτού του αντικειμένου πήρε η διαθήκη του Charles, που άφησε μετά το θάνατό του ένα τεράστιο ποσό στον αδελφό και τη νύφη του. Η οικονομική ελευθερία είναι η μόνη αξία που ενδιέφερε την Cathy, κι έτσι στο βιβλίο η σκηνή της συνάντησης ανάμεσα στους δύο πρώην συζύγους γίνεται επ’ αφορμή ενός χαρτιού που θα βοηθούσε την Cathy ακόμα περισσότερο προς την κατεύθυνση στην οποία κινήθηκε σε όλη τη ζωή της.
Όσες κι αν είναι οι διαφορές ανάμεσα στο βιβλίο και τη σειρά, σημασία έχει πως μια δημιουργός αποφάσισε να καταπιαστεί με ένα έργο τεράστιο σε όγκο και τρομερά πολύπλοκο και να δώσει φωνή σε μια ηρωίδα που για χρόνια ήταν η αποσυνάγωγος των απανταχού πρωταγωνιστών βιβλίων. Τα πάντα είναι θέμα εποχής και οπτικής, έτσι κι αλλιώς. Και η Kazan φρόντισε να μας χαρίσει ένα αισθητικό και πνευματικό αποτέλεσμα που θα θυμόμαστε για χρόνια.
