Είναι αναμφίβολα σημαντικό οι πράξεις σου να βρίσκονται σε συνέπεια προς τα λόγια σου. Ωστόσο κανένας δεν θα κατηγορούσε για ασυνέπεια τη συγγραφέα, δημοσιογράφο και συντάκτρια στήλης συμβουλών σε γυναικείο περιοδικό E. Jean Carroll αν, μετά την απόπειρα βιασμού της από τον Donald Trump στη δεκαετία του ‘90, στο εμπορικό κατάστημα Bergdorf Goodman, δεν είχε τολμήσει να καταγγείλει τον πρόεδρο των ΗΠΑ για σεξουαλική κακοποίηση και συκοφαντική δυσφήμιση. Κι όμως όχι μόνο το έκανε, αλλά τον κέρδισε στο δικαστήριο.
Το όνομά της ήταν συνώνυμο του ρεύματος της λεγόμενης Νέας Δημοσιογραφίας στον αμερικανικό Τύπο, καθώς ήταν η πρώτη αναγνωρίσιμη γυναικεία υπογραφή σε «ανδροκρατούμενα» μέσα όπως το Esquire ή το Playboy, αλλά και η συντάκτρια της μακροβιότερης στήλης στο Elle. Θα γινόταν επίσης η πρώτη γυναίκα που κατάφερε να καταδικαστεί στο δικαστήριο ένας πρώην, τότε, πρόεδρος των ΗΠΑ για σεξουαλική κακοποίηση, και μάλιστα δύο φορές. Κλήθηκε να της καταβάλει ως αποζημίωση συνολικά 83,3 εκατομμύρια δολάρια.
Το 2019, όταν η Carroll πόζαρε στο εξώφυλλο του New York Magazine με το φόρεμα που φορούσε όταν είχε δεχτεί τη σεξουαλική επίθεση, η ιστορία της προσέλκυσε την προσοχή της σκηνοθέτριας και παραγωγού Ivy Meeropol. Το ίδιο τεύχος δημοσίευε ένα απόσπασμα από το καινούριο βιβλίο της, «What Do We Need Men For?: A Modest Proposal» («Τι χρειαζόμαστε τους άνδρες; Μια σεμνή πρόταση»). Η Meeropol εντυπωσιάστηκε τόσο από τη γυναίκα που αναμετρήθηκε με τον Trump, ώστε της πρότεινε να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ για εκείνη. Το «Ρώτα την Ι Τζιν» («Ask E. Jean») ανοίγει, στις 5 Μαρτίου, το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
Το νέο φιλμ, διανύοντας την απόσταση από τα νεανικά χρόνια της E. Jean Carroll και τη ζωή της ως μαζορέτας ώς την εποχή που βιογραφούσε τον θρυλικό συγγραφέα Hunter S. Thompson και το σήμερα, παραδίδει το πορτρέτο μιας γυναίκας που αφιέρωσε τη ζωή της στην ουσιαστική χειραφέτηση και αλληλεγγύη, αποδεικνύοντας πως δεν είναι αργά να ξαναγράψεις την ιστορία σου και να προσπαθήσεις να αλλάξεις τον κόσμο.
Και η Meeropol έχει μια σπουδαία ιστορία: την εποχή του Μακαρθισμού οι παππούδες της, Julius και Ethel Rosenberg, συλλήφθηκαν με την κατηγορία της κατασκοπείας για τη Σοβιετική Ένωση και εκτελέστηκαν (1953). Η φιλμογραφία της περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το ντοκιμαντέρ για τους Rosenberg «Heir to an Execution: A Granddaughter’s Story» («Κληρονόμος μιας εκτέλεσης: Η ιστορία μιας εγγονής») και ένα άλλο για τον Roy Cohn, τον δικηγόρο που είχε διώξει τους παππούδες της και που προς το τέλος της ζωής του είχε συνεργαστεί με τον Trump («Bully. Coward. Victim. The Story of Roy Cohn», «Νταής. Δειλός. Θύμα. Η ιστορία του Roy Cohn»).
Η Αμερικανίδα κινηματογραφίστρια, λίγες μέρες προτού ταξιδέψει στη χώρα μας για να τιμήσει με την παρουσία της την προβολή και την έναρξη του φεστιβάλ, μίλησε στο Marie Claire Greece: για ό,τι την ενέπνευσε από την πρώτη στιγμή στην E. Jean Carroll, για το πώς είναι να ζεις ως γυναίκα και καλλιτέχνιδα με πολιτικό πρόσημο στις ΗΠΑ του σήμερα, αλλά και για την ελπίδα που της δίνει η γενιά των παιδιών της.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα της ταινίας «Ρώτα την Ι Τζιν»;
«Μέχρι το 2019, όταν διάβασα το απόσπασμα του βιβλίου της στο New York Magazine, δεν ήξερα πολλά για την E. Jean Carroll. Δεν ήμουν αναγνώστρια της στήλης συμβουλών της και μόλις που γνώριζα το όνομά της. Σε εκείνο το άρθρο, όμως, με εντυπωσίασε ο τρόπος με τον οποίο αφηγούταν την ιστορία της. Το κίνημα #MeToo είχε ξεκινήσει, και άλλες γυναίκες μοιράζονταν τις ιστορίες τους, αλλά στη δική της αφήγηση υπήρχε κάτι καινούριο. Η φωνή της ήταν διαφορετική. Διερεύνησα λοιπόν αν κάποιος άλλος γύριζε ντοκιμαντέρ για εκείνη. Πολλοί προσπαθούσαν να την πλησιάσουν αλλά εγώ ήθελα να κάνω κάτι διαφορετικό: να γυρίσω μια ταινία μόνο για την E. Jean, όχι για όλες τις κατηγόρους του Trump. Εκείνη δεν την ενδιέφερε να συνεργαστούμε στην αρχή. Αλλά όταν κάποιος της πρότεινε την ταινία μου για τον Roy Cohn την είδε, εντυπωσιάστηκε και δέχτηκε να συναντηθούμε. Έτσι ξεκίνησαν όλα, πριν από πολύ καιρό».
«Πολλοί προσπαθούσαν να την πλησιάσουν αλλά εγώ ήθελα να κάνω κάτι διαφορετικό: να γυρίσω μια ταινία μόνο για την E. Jean, όχι για όλες τις κατηγόρους του Trump. Εκείνη δεν την ενδιέφερε να συνεργαστούμε στην αρχή. Αλλά όταν κάποιος της πρότεινε την ταινία μου για τον Roy Cohn την είδε, εντυπωσιάστηκε και δέχτηκε να συναντηθούμε»
Από ποια άποψη ήταν διαφορετική η φωνή της;
«Δεν προσπαθούσε να υποτιμήσει το γεγονός ότι στην αρχή της συνάντησής της με τον Trump περνούσε καλά και φλέρταρε μαζί του. Αφηγήθηκε την ιστορία με τρόπο συναισθηματικό και απολαυστικό, χωρίς να δίνει έμφαση στον ρόλο του θύματος. Ξέρετε, πολλές γυναίκες αναγκάζονται κατά κάποιον τρόπο να διαχωρίσουν αυτό που είναι από αυτό που τους έχει συμβεί. Αλλά θεωρώ σημαντικό να μπορείς να μιλάς και για τα περιστατικά όπου αρχικά περνάς καλά – μέχρι που σταματάς να περνάς καλά. Μέχρι που ένας άντρας σε πιέζει να κάνετε σεξ αλλά εσύ δεν θέλεις. Νομίζω ότι είναι πραγματικά δύσκολο για μια γυναίκα να μιλήσει για αυτό. Ιδιαίτερα αν προέρχεται από τη Silent Generation [Σιωπηλή Γενιά, όσοι γεννήθηκαν περίπου μεταξύ του 1928 και του 1945] όπως η E. Jean.
»Η φωνή της ήταν, επιπλέον, συνδεδεμένη με τη χαρά ενός ανθρώπου που αγαπά τη ζωή, τη διασκέδαση και τις εμπειρίες. Θεώρησα λοιπόν σημαντικό να μπορούμε να κρατήσουμε αυτό το συναίσθημα ακόμα και όταν συμβαίνει κάτι πραγματικά άσχημο».
«Θεωρώ σημαντικό να μπορείς να μιλάς και για τα περιστατικά όπου αρχικά περνάς καλά – μέχρι που σταματάς να περνάς καλά. Μέχρι που ένας άντρας σε πιέζει να κάνετε σεξ αλλά εσύ δεν θέλεις».
Πραγματικά, παρακολουθώντας την ταινία σας σκεφτόμουν ότι εύκολα μπορούμε να ταυτιστούμε με την ιστορία της, όπου ένα φαινομενικά ακίνδυνο φλερτ εξελίχθηκε σε εφιάλτη.
«Ακριβώς. Το φλερτ είναι μέρος της ζωής και είναι τρομακτικό να αισθάνεσαι ότι δεν μπορείς να είσαι ανοιχτή σε αυτό. Φλερτ δεν σημαίνει ότι επιτρέπεις σε κάποιον να σου επιτεθεί σεξουαλικά. Αυτή η ιδέα την είχε ποτίσει σε τέτοιο βαθμό που, όπως βλέπουμε και στην ταινία, αισθάνεται ότι εκείνη είναι η ανόητη. Είναι επώδυνο».
Από τη μία, η Carroll κέρδισε τη δίκη και έγινε σύμβολο για αμέτρητες γυναίκες. Από την άλλη, έχασε πάρα πολλά στη ζωή της, δέχτηκε ακόμα και απειλές θανάτου, ενώ δεν έχει πάρει ούτε δολάριο από την αποζημίωση. Και είδε τον κακοποιητή της να γίνεται πρόεδρος των ΗΠΑ. Τελικά, αυτό το ντοκιμαντέρ αφηγείται μια ιστορία νίκης ή ήττας; Σε ποιο σημείο βρίσκεται, ανάμεσα σε αυτούς τους πόλους;
«Αν προσπαθήσω να μιλήσω εκ μέρους της E. Jean, πιστεύω, από την εμπειρία μου, ότι αισθάνεται νικήτρια. Δεν το έκανε ποτέ για τα χρήματα – φυσικά η αποζημίωση δεν θα πήγαινε χαμένη αν την έπαιρνε, αλλά η ίδια ζει λιτά, δεν χρειάζεται τα υλικά αγαθά. Νίκησε, γιατί χτύπησε τον Donald Trump στην καρδιά και τον έκανε να σταματήσει να της επιτίθεται [μετά την καταγγελία της εναντίον του εκείνος αποπειράθηκε τη δημόσια δολοφονία του χαρακτήρα, όπως βλέπουμε στο φιλμ]. Σίγουρα κάποιοι συνεχίζουν να την ενοχλούν περιστασιακά, αλλά ήταν κυρίως επηρεασμένοι από ό,τι έλεγε ο Trump εναντίον της.
«Αν προσπαθήσω να μιλήσω εκ μέρους της E. Jean, πιστεύω, από την εμπειρία μου, ότι αισθάνεται νικήτρια. Δεν το έκανε ποτέ για τα χρήματα. Νίκησε, γιατί χτύπησε τον Donald Trump στην καρδιά και τον έκανε να σταματήσει να της επιτίθεται»
»Το σημαντικό τώρα για εκείνη είναι να επιστρέψει στη δουλειά της και να προχωρήσει με τη ζωή της. Πιστεύω ότι η ταινία βοήθησε σε αυτό. Από την άλλη, προσπάθησα να την προστατεύσω, ώστε να μη ζει ξανά και ξανά το γεγονός. Και ήταν πραγματικά απελπιστικό το να τον βλέπεις να επανεκλέγεται. Αναρωτιέσαι, τελικά νοιάζονται αρκετοί άνθρωποι για ό,τι της συνέβη;
»Για την πρεμιέρα της ταινίας στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ της Τελουρίντ αποφασίσαμε με την E. Jean να διασχίσουμε τη χώρα με τρένο – το είδαμε και σαν περιπέτεια. Αυτό που μας ξάφνιασε όμως στη διαδρομή ήταν το πόσο πολλοί –αν εξαιρέσεις μεγάλες πόλεις όπως το Λος Άντζελες, τη Νέα Υόρκη– αγνοούσαν το γεγονός ότι ο Trump είχε κριθεί ένοχος για σεξουαλική επίθεση και μάλιστα από δύο δικαστές. Δεν είχαν καν ακουστά το όνομά της. Είμαστε αποφασισμένοι λοιπόν να δείξουμε το ντοκιμαντέρ και σε μέρη όπου ο κόσμος δεν ξέρει την ιστορία της E. Jean».
Η ταινία βρήκε διανομή στις ΗΠΑ;
«Δεν καταφέραμε να την πουλήσουμε, ούτε καν στην αρχή. Προχωράμε λοιπόν με ανεξάρτητη διανομή, που χρηματοδοτήσαμε οι ίδιοι. Τουλάχιστον έχουμε υπέροχους υποστηρικτές. Πολλοί θέλουν να τη δουν να βγαίνει στους κινηματογράφους. Είναι ατυχές, φυσικά, το γεγονός ότι δεν έχουμε στη διάθεσή μας κάποια μεγάλη πλατφόρμα παρόλο που, όπως βλέπουμε και στα φεστιβάλ, έχει το κοινό της. Από την άλλη, το γεγονός ότι από την αρχή έχουμε κινηθεί ανεξάρτητα μάς επιτρέπει να έχουμε τον έλεγχο, που είναι επίσης σημαντικό».
«Αυτό που μας ξάφνιασε ήταν το πόσο πολλοί –αν εξαιρέσεις μεγάλες πόλεις όπως το Λος Άντζελες, τη Νέα Υόρκη– αγνοούσαν το γεγονός ότι ο Trump είχε κριθεί ένοχος για σεξουαλική επίθεση και μάλιστα από δύο δικαστές. Δεν είχαν καν ακουστά το όνομα της E. Jean».
Πώς αντιδρά το κοινό στα φεστιβάλ όπου προβάλλεται, ιδιαίτερα οι γυναίκες;
«Το κοινό είναι τόσο ζωντανό, που είναι σαν να συμμετέχει στην ταινία. Οι θεατές απευθύνονται στα πρόσωπα στην οθόνη, βγάζουν επιφωνήματα, γιουχάρουν ή ζητωκραυγάζουν και γελούν – γελούν πολύ, και είμαι πραγματικά περήφανη γι’ αυτό, γιατί ήθελα οπωσδήποτε να δείξω και την αστεία και διασκεδαστική πλευρά της E. Jean. Κάποιες γυναίκες με πλησιάζουν με δάκρυα στα μάτια, ακόμα και αν η E. Jean δεν είναι μαζί μου. Αλλά ειδικά όταν είναι, είναι πρόθυμες να μοιραστούν τις ιστορίες τους. Ακόμα και αν δεν έχουν δεχτεί προσωπικά σεξουαλικές επιθέσεις – αν και πολλές είναι και οι ίδιες επιζήσασες. Η E. Jean βρίσκει χρόνο να μιλήσει με όλες και να τις παρηγορήσει. Ποτέ όμως δεν προσπαθεί να τις πιέσει να κινηθούν νομικά, γιατί ξέρει πόσο δύσκολο είναι.
»Μας πλησιάζουν ακόμα και άντρες. Κάποιοι μάλιστα είχαν αρχικά τις αμφιβολίες τους για την E. Jean, αλλά όταν είδαν το ντοκιμαντέρ την πίστεψαν».
«Οι θεατές απευθύνονται στα πρόσωπα στην οθόνη, βγάζουν επιφωνήματα, γιουχάρουν ή ζητωκραυγάζουν και γελούν – γελούν πολύ, και είμαι πραγματικά περήφανη γι’ αυτό, γιατί ήθελα οπωσδήποτε να δείξω και την αστεία και διασκεδαστική πλευρά της E. Jean»
Εσείς προσωπικά έχετε συνέπειες μετά τη δημιουργία αυτής της ταινίας;
«Σίγουρα ανησυχώ. Κάποιοι δεν ήθελαν να φαίνεται το όνομά τους στην ταινία – [ο Trump] έχει τρομοκρατήσει πολύ κόσμο. Αλλά σταδιακά άρχισα να νιώθω πιο δυνατή. Και όταν περνάς χρόνο μαζί με την E. Jean και τη δικηγόρο της, Robbie Kaplan, δεν έχεις άλλη επιλογή παρά να γίνεις πιο γενναία!
»Στις προβολές στα φεστιβάλ είμαστε, κατά κάποιον τρόπο, σε μια φούσκα, σε έναν μικρόκοσμο. Στο μεταξύ όσο εκκρεμεί η έφεση που έχει κάνει εκείνος στο Ανώτατο Δικαστήριο, δεν θα θέλει να ταράξει τα νερά. Από την άλλη, όταν η ταινία βγει στους κινηματογράφους θα περάσουμε σε άλλο επίπεδο, γιατί τότε θα κυκλοφορήσουν οι κριτικές της ταινίας και θα προσπαθήσουμε να της δώσουμε όσο το δυνατόν περισσότερη δημοσιότητα. Τότε, θα είναι δυσκολότερο για εκείνον να μας αγνοήσει.
»Πρέπει να το παραδεχτώ ότι κάποιες φορές κάνω παρανοϊκές σκέψεις. Έχω έναν σκύλο εδώ [στη βιντεοκλήση μας μου δείχνει το κατοικίδιό της, που κοιμάται γαλήνια στο κρεβάτι πίσω της] και αστειεύομαι ότι θα με υπερασπιστεί αν κάποιος προσπαθήσει να μου επιτεθεί! Ξέρετε, γίνεται όλη αυτή η συζήτηση για τους φακέλους Epstein και την εξαφάνιση της μητέρας της δημοσιογράφου Savannah Guthrie [Nancy Guthrie] και κυκλοφορούν διάφορες θεωρίες συνωμοσίας. O Trump εκπαιδεύτηκε από τον Roy Cohn, ο οποίος θα έκανε κακό σε όποιον βρισκόταν στον δρόμο του, χωρίς δεύτερη σκέψη. Κάποιες φορές, φοβάμαι».
Γενικά πώς νιώθετε ως γυναίκα και ως κινηματογραφίστρια στη χώρα όπου επανεξελέγη ο Trump;
«Την πρώτη φορά που εκλέχθηκε, είχα ήδη γυρίσει μια ταινία για τους παππούδες μου και δεν ήθελα να επιστρέψω σε εκείνη την ιστορία. Αλλά το πρωί μετά την εκλογική νίκη του Trump ήμουν σε απόλυτη απόγνωση και αποφάσισα να κάνω μια ταινία για τον Roy Cohn, χρησιμοποιώντας και ό,τι γνώριζα ήδη για τους ανθρώπους που είχαν βοηθήσει να γίνει ο Trump αυτό που είναι σήμερα.
»Αισθάνομαι λοιπόν τυχερή ως δημιουργός ντοκιμαντέρ, γιατί έχω ένα εργαλείο που μπορεί να αλλάξει κάτι ή έστω να φέρει στην επιφάνεια κάτι από την αλήθεια. Από την άλλη, ο τομέας μου αγωνίζεται να επιβιώσει: δεν θέλουν να αγοράσουν το είδος των ταινιών που κάνω».
«Πρέπει να το παραδεχτώ ότι κάποιες φορές κάνω παρανοϊκές σκέψεις. Έχω έναν σκύλο εδώ [στη βιντεοκλήση μας μου δείχνει το κατοικίδιό της, που κοιμάται γαλήνια στο κρεβάτι πίσω της] και αστειεύομαι ότι θα με υπερασπιστεί αν κάποιος προσπαθήσει να μου επιτεθεί!»
Θα ήταν υπεραπλουστευτικό να σας ζητήσω να διακρίνετε κάποια κοινά ανάμεσα στην εποχή του Μακαρθισμού και τη δική μας;
«Δεν το θεωρώ υπεραπλουστευτικό. Σήμερα μάλιστα νομίζω ότι τα πράγματα είναι χειρότερα. Τότε ο κόσμος φοβόταν ότι θα έρθει ο φασισμός στην Αμερική αλλά δεν ήρθε, παρέμεινε μια απειλή, παρόλο που υπήρχαν ομάδες ανθρώπων που είχαν στοχοποιηθεί και υποφέρει, όπως οι παππούδες μου. Σήμερα τα πράγματα μοιάζουν χειρότερα, για παράδειγμα, με τις επιθέσεις σε πολίτες και την αποδοχή, έως και τον θαυμασμό, του μισογυνισμού. Και στα θέματα του περιβάλλοντος, στα οποία επίσης εστιάζω, έχουμε καθημερινά άσχημες ειδήσεις. Δεν προλαβαίνω τις εξελίξεις. Είναι σημαντικό λοιπόν να ανατρέξουμε στην εποχή του Μακαρθισμού και να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει σήμερα».
Σε λίγες μέρες έρχεστε στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Είναι η πρώτη φορά;
«Ναι, και είμαι ιδιαίτερα ενθουσιασμένη. Έχω ξαναέρθει στην Ελλάδα αλλά ποτέ στη Θεσσαλονίκη. Φίλοι από τον κόσμο του κινηματογράφου μου λένε ότι είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά φεστιβάλ στα οποία μπορεί κάποιος να συμμετάσχει. Και τι τιμή που το ανοίγει το ντοκιμαντέρ μας! Μάλιστα θα έρθει μαζί μου και η κόρη μου. Είναι 17 ετών [η σκηνοθέτρια έχει και έναν γιο, ενήλικα πλέον]. Η εμπειρία θα είναι και για εκείνη συναρπαστική. Θέλω πολλοί νέοι, άντρες και γυναίκες, να δουν αυτή την ταινία».
«Σήμερα νομίζω ότι τα πράγματα είναι χειρότερα από την εποχή του Μακαρθισμού. Τότε ο κόσμος φοβόταν ότι θα έρθει ο φασισμός στην Αμερική αλλά δεν ήρθε, παρέμεινε μια απειλή, παρόλο που υπήρχαν ομάδες ανθρώπων που είχαν στοχοποιηθεί και υποφέρει, όπως οι παππούδες μου»
Πώς προσπαθείτε να εκπαιδεύσετε την κόρη σας ώστε να προστατευτεί από εμπειρίες όπως εκείνη που έζησε η E. Jean;
«Καλή ερώτηση. Είναι πολύ διαφορετική από εμένα, πολύ συγκρατημένη και προσεκτική, πιστεύω ότι αυτό έχει να κάνει και με όλες αυτές τις συνθήκες στις οποίες μεγάλωσε. Είναι πολιτικά ευαισθητοποιημένη. Από τη μια την αναστατώνουν τόσο τα γεγονότα, που έχει σκεφτεί να συνεχίσει τις σπουδές της στο εξωτερικό. Από τη άλλη, σαν κι εμένα, ενδιαφέρεται να παλέψει. Οι φίλοι της είναι πολύ διαφορετικοί από τη γενιά στην οποία μεγαλώσαμε η E. Jean και εγώ – για παράδειγμα, πιο ευέλικτοι με τις ταυτότητες φύλου. Συμπαραστέκεται ο ένας στον άλλον και γνωρίζουν καλά την άσχημη κουλτούρα που επικρατεί εκεί έξω. Η κόρη μου σκέφτεται ακόμα και να φοιτήσει σε κολέγιο θηλέων. Πιστεύω ότι είναι πολύ πιο έξυπνη και πολύ πιο προσεκτική από όσο ήμουν εγώ στην ηλικία της».
Info
Περισσότερες πληροφορίες για την ταινία «Ρώτα την Ι Τζιν» και το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης: filmfestival.gr
