Αυτό είναι ένα φόρεμα που η μητέρα μου έφτιαξε για μένα όταν ήμουν 17″, είναι η πρώτη φράση που ξεστομίζει η Tilda την Παρασκευή το βράδυ στο Onassis Ready, εκεί όπου θα τις επόμενες μέρες φιλοξενείται η μεγάλη έκθεση Tilda Swinton – Ongoing, Το A Biographical Wardrobe, ωστόσο, η περφόρμανς όπου η Tilda Swinton και ο Olivier Saillard μετατρέπουν την προσωπική γκαρνταρόμπα της Βρετανίδας ηθοποιού σε ζωντανό αρχείο, παρουσιάζοντας οικογενειακά κειμήλια, φορέματα από το κόκκινο χαλί, ρούχα από γυρίσματα και ρούχα της καθημερινότητάς της, θα διαρκέσει μόλις ως την Τρίτη 19 Μαϊου.
Μετά το Embodying Pasolini, στη Στέγη, όπου είχαμε δει την Swinton να ψιθυρίζει γλυκόλογα στα κοστούμια του Παζολίνι — σαν να ζητούσε την άδειά τους πριν τα πάρει αγκαλιά – το πιο κομψό και συγκινητικό unboxing του σινεμά- η Σκωτσέζα καλλιτέχνις επιστρέφει σε μια ακόμη συνεργασία με τον Saillard, μόνο που αυτή τη φορά το υλικό είναι πιο προσωπικό και τρυφερό, μια αναδρομή σε τέσσερις γενιές Swinton, μιας οικογένειας που εγκαταστάθηκε κάτι αιώνες πριν σε ένα χωριουδάκι από το οποίο πήρε το όνομά της. Σε αντίθεση με το προηγούμενο κοινό έργο της Swinton και του Olivier, που βασιζόταν στην κινηματογραφική μνήμη και στα κοστούμια του Danilo Donati, εδώ η μνήμη περνά από το μουσείο στο σπίτι, από την Τσινετσιτά στο συρτάρι του μπαμπά και από το μύθο στο ίχνος του σώματος και τα ξεχασμένα μέσα σε μια τσέπη memorabilia . Ο Saillard, ιστορικός της μόδας, curator και άνθρωπος που μοιάζει να μην αγαπά τις άψυχες κούκλες βιτρίνας, έχει επινοήσει το δικό του τρόπο να παρουσιάζει τα ρούχα σαν πλάσματα που κοιμήθηκαν για λίγο και ξυπνούν μπροστά μας. Και η Tilda Swinton βγάζει για χάρη του μέσα από κουτιά-οικογενειακά κειμήλια τα βαφτιστικά ρούχα του παππού της από το 1896, φορεματάκια μέσα στα οποία βαφτίστηκε και η ίδια, με κεντημένα τα πάνω τους τα ονόματα των προγόνων της. Πρώτα βέβαια έχει προλάβει να μας δείξει τα φορέματα της μητέρας της, από μία αόρατη μοδίστρα στο Πίμλικο και τα αγαπημένα ροζ ρούχα του μπαμπά της, που έχασε το πόδι του κάτω από τον αστράγαλο σε ένα γερμανικό νοσοκομείο, το 1945. Ήταν δεκαεννιά χρονών, όπως μαθαίνουμε από την ίδια, που μας διαβάζει ένα γράμμα στη μαμά του.
Καθώς η Tilda ξετυλίγει ρούχα και αναμνήσεις, υπάρχουν δύο στιγμές που ένιωσα (ή ήθελα να νιώσω) ότι συγκινήθηκε. Η πρώτη ήταν ενώ μας είχε γυρισμένη την πλάτη και τακτοποιούσε τη ροζ συμφωνία από ρούχα του πατέρα της. Η άλλη όταν ξεδίπλωσε τη μαύρη μπλούζα που φορούσαν εναλλάξ με τον καλό της φίλο, σκηνοθέτη, Derek Jarman: έτυχε να την έχει εκείνη όταν εκείνος πέθανε από τον ιό του AIDS. Έκτοτε, η Τίλντα δεν την ξαναφόρεσε, αλλά καταλαβαίνεις από τον τρόπο που τη διπλώνει πως γι’ αυτήν είναι πιο πολύτιμη από το πιο ακριβό κόσμημα.
Μια ακόμη συγκινητική στιγμή έρχεται όταν μας δείχνει τα ρούχα που φορούσε ως εθελόντρια στην Αφρική, όπου εργάστηκε για δύο χρόνια πριν τελειώσει το Πανεπιστήμιο.
Λίγο μετά, η αποκάλυψη ενός μικρού θησαυρού σε ένα μαγαζί με ρούχα από δεύτερο χέρι στο Όρεγκον: ένα αυθεντικό φόρεμα του Adrian, θρυλικού costume designer της MGM, που έντυνε την Greta Garbo και έχει υπογράψει τα κοστούμια σε ταινίες όπως Mata Hari, Grand Hotel, Queen Christina και Anna Karenina. Ο Olivier Saillard αρπάζει την ευκαιρία να τη ρωτήσει για τις αγαπημένες της ηθοποιούς κι εκείνη απαντά αμέσως τις θρυλικές Greta Garbo και Carole Lombard και μας εκπλήσσει όλους συμπληρώνοντας την Delphine Seyrig (ίσως τη θυμάστε στην ταινία Last Year at Marienbad).
Φυσικά από την παρέλαση κοστουμιών δεν θα λείψει ένα ρούχο σχεδιασμένο από τον Lacroix, το οποίο η Tilda φόρεσε στο έργο Red and Unread (Portrait of Tilda Swinton) του John Byrne, συντρόφου της και πατέρα των δύο παιδιών της. Το πορτρέτο βρίσκεται στη Scottish National Portrait Gallery στο Εδιμβούργο. “I’m like a country mouse”, θα μας πει η Tilda, ο δικός της κομψός και γλυκός τρόπος για δηλώσει ότι παραμένει ένα παιδί της επαρχίας. Ζει στα Highlands, σε ένα σπίτι πλάι στη θάλασσα και τα κιλτ της έχουν τρίχες από τα σκυλιά της, τα κόκερ σπάνιελ της που τόσο λατρεύει. Δεν τα καθαρίζει γιατί μερικά από αυτά δεν ζουν πια. Και κάπως έτσι η Tilda φτάνει να μας μιλήσει και για το θάνατο (“Δεν τον φοβάμαι”) με αφορμή τον διάλογο σε μια ταινία της. Στο Memoria του Apichatpong Weerasethakul, η ηρωίδα της η Jessica είναι μια γυναίκα που βρίσκεται στην Κολομβία και ακούει επί μέρες έναν μυστηριώδη, εσωτερικό κρότο. Όταν ένας άνδρας μοιάζει να «πεθαίνει» μπροστά της, αλλά επανέρχεται, εκείνη τον ρωτά πώς ήταν ο θάνατος. “Nothing. Ι just stopped.”
Το βράδυ της Παρασκευής, στη γενική πρόβα του A Biographical Wardrobe η Swinton δεν χρειάστηκε πολλά για να φτιάξει ατμόσφαιρα: ένα βλέμμα, μια μικρή κλίση του κεφαλιού, μια παύση που διαρκεί μισό δευτερόλεπτο παραπάνω από το κανονικό, ένα ήσυχο αστείο και ξαφνικά όλοι θυμούνται ότι η μόδα, πριν γίνει περιεχόμενο, είναι ιστορία και τελετουργία. Και ότι ένα ρούχο, πριν γίνει iconic, ήταν υπόσχεση, μία παρηγοριά, μία πανοπλία.
Στο Onassis Ready, έναν νέο χώρο που μοιάζει ιδανικός για να φιλοξενήσει έργα σε μεταβατική κατάσταση, το A Biographical Wardrobe είναι ακριβώς αυτό: ούτε ακριβώς έκθεση, ούτε ακριβώς θέατρο, ούτε ακριβώς σινεμά, αλλά όλα μαζί σε μια κάπως ατίθαση, τρυφερή συγκατοίκηση. Μια ιδιότυπη αυτοβιογραφία, μια υπενθύμιση ότι η ζωή μας δεν είναι μόνο όσα κάναμε, αλλά και όσα φορέσαμε όταν τα κάναμε. Και ότι μερικές φορές, για να καταλάβεις έναν άνθρωπο, δεν χρειάζεται να του ζητήσεις να σου πει την ιστορία της ζωής του. Αρκεί να τον δεις να βγάζει ένα ρούχο από μια κούτα, να το κρατάει για λίγο στον αέρα και να να σε αφήσει να συμμετέχεις σε μια ανάμνηση.
