Η Alanis Morissette έχει συνδέσει το όνομά της με μια δυνατή και φεμινιστική φωνή. Αυτή η στάση την έκανε γνωστή σε ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο, το γεγονός ότι μια καλλιτέχνιδα έχει τη δυνατότητα να εκφράζεται δημόσια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το κοινό ακούει πραγματικά όσα έχει να πει. Ακόμη κι όταν μιλά για τη σεξουαλική κακοποίηση.
Η ιστορία πίσω από το τραγούδι «Hands Clean» (2022) αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένα τραγούδι που περιέγραφε τη χειραγώγηση και τη σεξουαλική εκμετάλλευση ενός ανήλικου κοριτσιού βρέθηκε για μήνες στο Top 40 του Billboard, χωρίς πολλοί να αντιληφθούν τι ακριβώς αφηγούνταν οι στίχοι του.
Η πραγματική ιστορία πίσω από το «Hands Clean»
Το «Hands Clean», πιθανότατα, όσοι το άκουγαν στην εφηβεία τους θεωρούσαν ότι είναι ένα τραγούδι για μια ιστορία αγάπης και φαντάζονταν τον εαυτό τους να ζει μία αντίστοιχη ιστορία.
Αν, όμως, προσέξετε περισσότερο τους στίχους, ίσως τα πράγματα δεν είναι έτσι ακριβώς. Η αφηγήτρια περιγράφει μια σχέση εξουσίας και εξάρτησης, στην οποία ο μεγαλύτερος άνδρας έχει ουσιαστικά τον ρόλο του εργοδότη και του μέντορα:
«Είσαι ουσιαστικά υπάλληλός μου και μου αρέσει που χρειάζεται να βασίζεσαι σε εμένα».
«Είσαι κάτι σαν προστατευόμενή μου και μια μέρα θα λες ότι έμαθες από εμένα όλα όσα ξέρεις».
«Ξέρω ότι εξαρτάσαι από εμένα, όπως ένα νεαρό κορίτσι από τον κηδεμόνα του».
«Ξέρω ότι με βλέπεις σεξουαλικά, όπως θα έκανε ένα νεαρό κορίτσι, και νομίζω ότι αυτό μου αρέσει».
«Αυτό μπορεί να γίνει περίπλοκο,
αλλά δεν φαίνεται να σε ενοχλεί.
Μόνο μη βγεις και το πεις σε όλους,
κι ας παραβλέψουμε αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί έγκλημα».
Οι στίχοι συνεχίζουν με τον άνδρα να ζητά από το κορίτσι να κρατήσει τη σχέση τους μυστική, ιδιαίτερα από την οικογένειά του. Εκφράζει, μάλιστα, την επιθυμία του να παντρευτεί κάποια στιγμή τη νεαρή γυναίκα, υπό την προϋπόθεση ότι θα διατηρήσει το σώμα της όπως εκείνος επιθυμεί. Το περιεχόμενό γίνεται ακόμη πιο ανησυχητικό όταν γνωρίζει κανείς ότι η τραγουδίστρια ήταν περίπου 14 ετών την περίοδο στην οποία αναφέρεται η ιστορία.
Το ντοκιμαντέρ για τον βιασμό της
Η Allanis Morissette, τελικά, μίλησε για πρώτη φορά δημόσια για την εμπειρία της ως ανήλικο θύμα σεξουαλικής κακοποίησης και σεξουαλικής εκμετάλλευσης κατά την εφηβεία της, στο ντοκιμαντέρ Jagged του HBO, το 2021, σε σκηνοθεσία της Alison Klayman.
Σε αυτές τις δυσάρεστες εμπειρίες αναφέρεται, επίσης, στο πλαίσιο της πολυμεσικής σκηνικής της παραγωγής και της σειράς παραστάσεων στο Λος Άντζελες, με τίτλο «Butterfly with a Machete: A Rock Traumedy», όταν στη μεγάλη οθόνη πίσω από τη σκηνή εμφανίζεται το μήνυμα «Alanis, συγγνώμη που κανονικοποιήσαμε τον βιασμό σου» (φράση που αναφέρθηκε πρώτη φορά σε σχετικό άρθρο του medium.com).
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Στο ντοκιμαντέρ αποκάλυψε ότι υπήρξε θύμα επανειλημμένων περιστατικών σεξουαλικής αποπλάνησης ανηλίκου, τα οποία ξεκίνησαν όταν ήταν μόλις 15 ετών, την περίοδο που έκανε τα πρώτα της βήματα στη μουσική βιομηχανία.
Όπως εξήγησε, χρειάστηκαν χρόνια ψυχοθεραπείας για να μπορέσει να επεξεργαστεί το τραύμα και να συνειδητοποιήσει ότι, στα 15 της χρόνια, δεν διέθετε ούτε τη νομική ούτε τη συναισθηματική ωριμότητα για να συναινέσει σε μια τέτοια σχέση. Ανέφερε, επίσης, ότι στο παρελθόν είχε εσωτερικεύσει την εμπειρία, κατηγορώντας τον εαυτό της για όσα συνέβησαν.
Μέσα από το τραγούδι της «Hands Clean», από το άλμπουμ Under Rug Swept, είχε αγγίξει τις περίπλοκες και ακατάλληλες σχέσεις εξουσίας που χαρακτήριζαν τα πρώτα χρόνια της καριέρας της.
Οι αντιδράσεις για το ντοκιμαντέρ
Μετά την πρεμιέρα του Jagged στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο την ίδια περίοδο, η τραγουδίστρια πήρε αποστάσεις από την ταινία. Σε δημόσια δήλωσή της, την επέκρινε ως «σκανδαλοθηρική» και υπεραπλουστευμένη, υποστηρίζοντας ότι συμμετείχε στα γυρίσματα ενώ αντιμετώπιζε επιλόχεια κατάθλιψη. Πρόσθεσε ότι το τελικό αποτέλεσμα περιείχε αναληθή υπονοούμενα και δεν ανταποκρινόταν στην ιστορία που η ίδια ήθελε να αφηγηθεί.
Όταν η κακοποίηση περιγράφεται ως «σχέση»
Σε δημοσίευμά της το 2002, η εφημερίδα The New York Times παρουσίαζε αρχικά το «Hands Clean» ως μια αναδρομή της ερμηνεύτριας σε μια παλαιότερη «σχέση». Αυτό συνέβαινε παρότι, λίγες παραγράφους παρακάτω, γινόταν αναφορά στο γεγονός ότι το τραγούδι αφορούσε τη σεξουαλική εκμετάλλευση μιας ανήλικης.
Ένας μάνατζερ που συμμετείχε στην ομάδα πίσω από την κυκλοφορία του τραγουδιού δεν φάνηκε να αντιλαμβάνεται κάτι περισσότερο στους στίχους του. «Δεν το αντιμετωπίσαμε ως κάτι περισσότερο από ένα όμορφο, μελωδικό τραγούδι», είχε δηλώσει τότε στην εφημερίδα. Η ιστορία αντιμετωπίστηκε ουσιαστικά ως μια σχέση με έναν μεγαλύτερο άνδρα.
Στο ίδιο δημοσίευμα, οι προσεγγίσεις που δεχόταν η Alanis Morissette παρουσιάζονταν ως κάτι «δύσκολο να αντισταθεί κανείς», μια κατάσταση που, σύμφωνα με το άρθρο, αντιμετωπίζουν συχνά οι νεαρές γυναίκες στη μουσική βιομηχανία. Δεν υπήρχε, ωστόσο, αντίστοιχη αναφορά στην ευθύνη των μεγαλύτερων ανδρών που εκμεταλλεύονται τη θέση ισχύος τους στον χώρο εργασίας.
Παρά τις δημόσιες τοποθετήσεις της τραγουδίστριας για τη μεταχείριση των γυναικών στη μουσική βιομηχανία, η αλλαγή δεν ήρθε εύκολα. Ακολούθησε το κίνημα #MeToo, το οποίο έφερε στο προσκήνιο πολλές αντίστοιχες ιστορίες, χωρίς όμως να επιλύσει ολοκληρωτικά το πρόβλημα. Ακόμα κι αν κάποιος δεν τελεί το ίδιο το αδίκημα της σεξουαλικής παρενόχλησης και «απλώς» την αντιμετωπίζει ως κάτι συνηθισμένο ή υποβαθμίζει τις εμπειρίες όσων την καταγγέλλουν, δεν πράττει προς τη σωστή κατεύθυνση. Το ερώτημα, λοιπόν, παραμένει: γιατί ήταν τόσο δύσκολο να αντιληφθούμε το πραγματικό νόημα του τραγουδιού που αναφερόταν σε μια 14χρονη και έναν μεγαλύτερο άντρα που ασκούσε εξουσία πάνω της;
