2014, Αθήνα. Λίγο πριν από την επιβολή ακόμη ενός σκληρού μνημονίου από την Τρόικα, πέντε φίλοι, πρώην συνάδελφοι, οι οποίοι έχουν απολυθεί από μεγάλη διαφημιστική εταιρεία, αποφασίζουν να παίξουν ένα δελτίο Τζόκερ, που κερδίζει τον πρώτο λαχνό. Ό,τι θα ακολουθήσει θα δοκιμάσει τις σχέσεις και τους δεσμούς τους, θα ξεσκεπάσει τα μυστικά και τα ψέματα του καθενός, θα δημιουργήσει συμμαχίες και προδοσίες και θα αλλάξει για πάντα τις ισορροπίες τους.
Ο Κώστα Χαραλάμπους, μετά τη μεταφορά του μυθιστορήματος του Νίκου Καζαντζάκη «Καπετάν Μιχάλης», επιστρέφει στη μεγάλη οθόνη με την ταινία μυθοπλασίας «Οβολός», όπου υπογράφει το σενάριο και τη σκηνοθεσία. Βρεθήκαμε στα γυρίσματα και μιλήσαμε με πολλούς από τους συντελεστές της – ανάμεσα σε αυτούς και τον πρωταγωνιστή, Πάνο Βλάχο, που υποδύεται έναν από τους πέντε φίλους, τον «Λουκά». Η συζήτησή μας εξελίχθηκε σε κουβέντα εφ’ όλης της ύλης.
«Ο χαρακτήρας μου είναι ένας άνθρωπος ο οποίος στην Ελλάδα της κρίσης με τα capital controls θεωρεί τον εαυτό του εξαιρετικά αδικημένο. Ενώ έχει σπουδάσει και υπήρξε executive σε διαφημιστική εταιρεία, πλέον ζει πολύ διαφορετικά, λόγω της κατάστασης της χώρας, αλλά συνεχίζει να έχει το βλέμμα του στο μέλλον. Τον βλέπω σαν μια αντανάκλαση μιας κοινωνίας η οποία εκείνη την περίοδο ζητάει κάτι μεγαλύτερο και δεν το παίρνει. Ο Λουκάς παίρνει αυτό το μεγαλύτερο, κερδίζει το λαχείο, αλλά η ζωή του δεν πηγαίνει προς το καλύτερο, το αντίθετο».
Πόσο έχει αλλάξει η εποχή από τότε, περίπου μία δεκαετία αργότερα;
«Δεν ξέρω αν έχουν αλλάξει οι άνθρωποι, αλλά η εποχή έχει αλλάξει πάρα πολύ. Τότε δεν μιλούσε κανείς για το πώς να τα καταφέρεις γρήγορα, πώς να βγάλεις εύκολα λεφτά, πολλά λεφτά, από το σπίτι σου, να γίνεις επιτυχημένος με πέντε βήματα».
Επίσης, όπως προσθέτει ο Πάνος Βλάχος, στην εποχή που εκτυλίσσεται η ταινία «υπήρχε μια ελπίδα, η οποία σήμερα δεν έχει ονοματεπώνυμο. Σήμερα είμαστε σε ένα μούδιασμα. Ενώ τότε συζητιόταν το τι μπορεί να αλλάξει, τώρα δεν συζητιέται και αυτό είναι πολύ επικίνδυνο, γιατί ακόμα και την ουτοπία τη χρειαζόμαστε».
Στην εποχή που εκτυλίσσεται η ταινία «υπήρχε μια ελπίδα, η οποία σήμερα δεν έχει ονοματεπώνυμο. Σήμερα είμαστε σε ένα μούδιασμα. Ενώ τότε συζητιόταν το τι μπορεί να αλλάξει, τώρα δεν συζητιέται και αυτό είναι πολύ επικίνδυνο, γιατί ακόμα και την ουτοπία τη χρειαζόμαστε».
Ως «μια ιστορία για την εξάρτηση του ανθρώπου από το χρήμα» περιγράφεται ο «Οβολός» στο δελτίο τύπου. Ο πρωταγωνιστής πιστεύει ωστόσο ότι «και η εξουσία, είτε συνοδεύεται από χρήματα είτε όχι, αποκαλύπτει τον άνθρωπο».
Στην ταινία τίθεται, ακόμα, το πώς μπορείς να είσαι σωστός απέναντι σε μια ομάδα ανθρώπων που υπήρξαν συνάδελφοί σου και φάγατε μια ήττα μαζί.
«Αυτή η μεταβολή ηθικής είναι ένα επίσης πολύ σημαντικό θέμα της. Γιατί σήμερα οι έννοιες “συμπερίληψη”, “ενσυναίσθηση”, “ευαισθησία”, “ελευθερία”, “δικαίωμα” έχουν μετακινηθεί πάρα πολύ. Το τι είναι “ηθικό” έχει μεταβληθεί. Λες και οι λέξεις είναι μια τσάντα, ένα πορτοφόλι που κάποιος σού πήρε και δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις. Μην πούμε “πατρίδα”, γιατί είναι “ακροδεξιά” λέξη. Μην πούμε “ενσυναίσθηση”, γιατί σημαίνει “αριστερά”. Ανθρώπινες έννοιες που έχουν μεταβληθεί τόσο πολύ, για να στραφεί η κοινή γνώμη προς μια άλλη κατεύθυνση. Τη στιγμή που έχουμε συλλογικά την ανάγκη να κατανοήσουμε τι σημαίνει ηθική, δεν μπορούμε».
«Λες και οι λέξεις είναι μια τσάντα, ένα πορτοφόλι που κάποιος σού πήρε και δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις. Μην πούμε “πατρίδα”, γιατί είναι “ακροδεξιά” λέξη. Μην πούμε “ενσυναίσθηση”, γιατί σημαίνει “αριστερά”»
Η εμπειρία αυτής της ταινίας πώς σε έχει μετακινήσει μέχρι στιγμής καλλιτεχνικά;
«Έχω την ευλογία και είμαι ευγνώμων που μπορώ να αποφασίσω να βουτήξω σε ένα πρότζεκτ και να αφοσιωθώ σε αυτό. Να πω ότι σε αυτό το διάστημα της ζωής μου θα αποτυπώσω αυτή την ερμηνεία και θα συμβάλω στο όραμα του συγκεκριμένου καλλιτέχνη. Αυτή η διαδικασία με έχει γλυκάνει πάρα πολύ, θα ήθελα να δίνομαι ολοκληρωτικά στα πράγματα ενώ δίνω και λίγο χρόνο στον εαυτό μου να ηρεμεί και να εμπνέεται για το επόμενο».
Είναι σημείο των καιρών να βγαίνουν πρότζεκτ που δείχνουν ότι υπάρχει πολύ μεγάλη απογοήτευση, όπως ο «Οβολός» ή το «Ριφιφί»;
«Τώρα που δεν υπάρχει πραγματικός αντίλογος σε αυτό που λέμε “σύστημα”, που δεν υπάρχει εκπροσώπηση του αντιλόγου στα μίντια, που έχει χαθεί η εμπιστοσύνη των ανθρώπων στους θεσμούς και δεν πιστεύουμε ούτε στη δικαιοσύνη ούτε σε τίποτα, που δεν υπάρχει σε αυτή την εξίσωση κάποια ελπίδα, ξαφνικά εμείς έχουμε την άνεση να πούμε ιστορίες για ανθρώπους οι οποίοι χτύπησαν το “σύστημα”, γιατί τώρα δεν “κινδυνεύει” κανένας. Αυτό μου κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση – ενώ τόσα χρόνια οι Έλληνες δημιουργοί όχι δεν ήθελαν να μιλήσουν, δεν τους δινόταν η ευκαιρία να το κάνουν. Φοβάμαι ότι μάς δίνεται ένας χώρος να εκτονωθούμε κάπως επειδή στη χώρα δεν υπάρχει έντονη αντιπολίτευση: αν υπήρχε, ακόμα και αν δεν βλέπαμε να λύνεται η αδικία, θα μπορούσαμε να πούμε ότι κάπως ηρεμούμε, ρε παιδί μου.
»Και στον “Τυχαίο θάνατο ενός αναρχικού” τρόμαζα μήπως περνάνε τα χρόνια και εγώ λαϊκίζω, όπως πήγαιναν τα πράγματα τότε, σκεφτόμουν δηλαδή ότι φωνάζω, λέω “συνθήματα”, λέω πράγματα τα οποία ήθελε να ακούσει ο κόσμος, φούντωνε, χαιρόταν, έφευγε χαρούμενος από μια αίθουσα και η ζωή δεν άλλαζε. Γι’ αυτό και πήγα προς τον “Δον Ζουάν”, για να μπορέσω να έρθω λίγο σε συνομιλία με πράγματα τα οποία είναι και “επικίνδυνα” και πιο χρήσιμα και λιγότερο αρεστά, όχι μόνο και μόνο για να τσιγκλίσω αλλά για να πω: μήπως δεν χρειαζόμαστε πια την εκτόνωση αλλά κάτι άλλο;».
Τελικά πόση δύναμη έχει ο καθένας μας, ακόμα και ένας καλλιτέχνης με τεράστιο κοινό, να επηρεάσει;
«Προηγουμένως μιλήσαμε για τη μεταβολή των εννοιών. Και η ελευθερία έκφρασης έχει μετακινηθεί πια: σου λένε, κύριε Βλάχο, δεν υπάρχει κανένα καθεστώς λογοκρισίας. Όμως το περιτύλιγμα εξυπηρετεί έναν τελείως διαφορετικό σκοπό από αυτόν που εξυπηρετώ εγώ. Μπορεί δηλαδή να βγει ότι εγώ είμαι “ένας αντισυστημικός καλλιτέχνης και θέλω να βγω να τα σπάσω”, ή ότι “γράφω ένα τραγούδι που μπορεί να προκαλέσει τη βία”, ανεξαρτήτως του 99,9% της δημιουργίας μου και της πορείας μου. Άρα η ελευθερία έκφρασης και προσωπικής τοποθέτησης έχει μετακινηθεί τόσο πολύ, που δεν υφίσταται».
«Στον “Τυχαίο θάνατο ενός αναρχικού” τρόμαζα μην περνάνε τα χρόνια και εγώ λαϊκίζω, όπως πήγαιναν τα πράγματα τότε, σκεφτόμουν δηλαδή ότι φωνάζω, λέω “συνθήματα”, λέω πράγματα τα οποία ήθελε να ακούσει ο κόσμος, φούντωνε, χαιρόταν, έφευγε χαρούμενος από μια αίθουσα και η ζωή δεν άλλαζε».
Ο λόγος αποδυναμώνεται.
«Φυσικά αποδυναμώνεται, αλλά πιστεύω πάρα πολύ στην τέχνη και στην απόπειρα τέχνης. Και να μην αλλάξουν ποτέ τα πράγματα και να γίνουν χειρότερα, πάλι αυτόν το δρόμο θα διάλεγα. Νομίζω ότι το να ερχόμαστε κοντά και να νιώθουμε λιγότερο μόνοι και να επικοινωνούμε είναι μια αντίσταση».
Πρόσφατα ο Πάνος Βλάχος θυμάται ότι κάποιος σχολίασε πόσο «δημιουργικός» είναι. «Δημιουργικότητα δεν είναι μόνο να γράψω ένα τραγούδι – δεν είναι κάτι που έρχεται σε κάποιους “φωτισμένους καλλιτέχνες”. Δημιουργικότητα είναι μια φιλοσοφία και στάση ζωής την οποία έχει ένας άνθρωπος είτε είναι καλλιτέχνης είτε δεν είναι. Δημιουργικός είσαι στον τρόπο που παραγγέλνεις καφέ το πρωί, στον τρόπο που ζητάς δικαιοσύνη, στον τρόπο που υπάρχεις σε ένα κοινωνικό σύνολο, στον τρόπο που ψηφίζεις. Χωρίς αυτήν δεν υπάρχει ούτε ελευθερία ούτε πρόοδος ούτε τίποτα.
»Δεν έχει δημιουργικότητα ένας άνθρωπος ο οποίος μεγαλώνει ένα παιδί, δεν έχει δημιουργικότητα μια φιλική σχέση, μια ερωτική σχέση, δεν έχει δημιουργικότητα το να επικοινωνήσεις; Σε αυτό τον άνθρωπο πιστεύω και γι’ αυτό συνεχίζω να δίνομαι με πάθος στα πράγματα που κάνουμε, κι ας μην αλλάξουν ποτέ οι συνθήκες στις οποίες ζούμε, που ελπίζω να αλλάξουν προς το καλύτερο. Αυτό ξέρω να κάνω».
Info
Η ταινία «Οβολός» αναμένεται να κυκλοφορήσει τον Νοέμβριο του 2026 σε διανομή της TFG.
Πρωταγωνιστεί ο Πάνος Βλάχος, έχοντας δίπλα του ένα εξαιρετικό καστ συμπρωταγωνιστών, ανάμεσά τους: οι Κωνσταντίνος Μπιμπής, Βιργινία Ταμπαροπούλου, Κώστας Αρζόγλου, Βάλια Παπακωνσταντίνου, Έφη Γούση, Λεωνίδας Κακούρης, Μαρία Οικονόμου, Στεφανία Γουλιώτη, Γιώργης Τσουρής, Παναγιώτης Μπουγιούρης και Χρήστος Κάλοου. Διεύθυνση Φωτογραφίας: Κατερίνα Μαραγκουδάκη. Σκηνικά – Κοστούμια: Αντώνης Χαλκιάς – Ελεονώρα Καραβάνη. Ηχοληψία: Αντώνης Σαμαράς. Οργάνωση Παραγωγής: Παναγιώτης Σιμόπουλος. Παραγωγή: Eyesin Productions. Διανομή: TFG
