Πολλοί από εμάς, αν όχι οι περισσότεροι, έχουμε κάποιον στο περιβάλλον μας που ισχυρίζεται ότι τού αρκούν ελάχιστες ώρες ύπνου το βράδυ για να ξεκουραστεί – ενώ εμείς, με λιγότερο από το κλασικό οκτάωρο, μπορεί να νιώθουμε ότι σερνόμαστε από την εξάντληση.
Με αυτό το παράξενο φαινόμενο καταπιάνεται το BBC σε ένα νέο ρεπορτάζ του, φέρνοντας ως παράδειγμα την Aimee Pugh Bernard, καθηγήτρια Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, που ακόμα και αν κοιμηθεί μόλις πέντε ώρες, συνήθως την επόμενη ημέρα αισθάνεται γεμάτη ενέργεια. Μάλιστα τις ίδιες συνήθειες ύπνου έχουν στην οικογένειά της και ο πατέρας και ο αδελφός της.
Πολλοί από εμάς, αν όχι οι περισσότεροι, έχουμε κάποιον στο περιβάλλον μας που ισχυρίζεται ότι τού αρκούν ελάχιστες ώρες ύπνου το βράδυ για να ξεκουραστεί – ενώ εμείς, με λιγότερο από το κλασικό οκτάωρο, μπορεί να νιώθουμε ότι σερνόμαστε από την εξάντληση.
Αυτές οι περιπτώσεις απέχουν από τα στοιχεία που έδωσε μια πρόσφατη ανασκόπηση επιστημονικών δεδομένων από το αμερικανικό Εθνικό Ίδρυμα Ύπνου (National Sleep Foundation), σύμφωνα με την οποία ένας μέσος ενήλικας ηλικίας 26 έως 64 ετών χρειάζεται περίπου επτά έως εννέα ώρες ύπνου ανά 24ωρο.
Αναζητώντας το γιατί κάποιοι άνθρωποι χρειάζονται πολύ λιγότερες ώρες ύπνου από τους υπόλοιπους, οι επιστήμονες εντόπισαν μια σειρά από γενετικές παραλλαγές, από αρκετά συχνές μέχρι σπάνιες, όπως εκείνη που φέρει η Bernard. Η δική της παραλλαγή, σύμφωνα με την έρευνα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο, συνδέεται με την ανάγκη τεσσάρων έως 6,5 ωρών ύπνου ανά 24ωρο. Η κληρονομική κατάστασή της ονομάζεται Familial Natural Short Sleep – FNSS ή σύνδρομο του φυσικού βραχύ ύπνου. Το πιο εντυπωσιακό μάλιστα είναι ότι αυτή η γενετική παραλλαγή όχι μόνο την κάνει να αισθάνεται πιο ξεκούραστη την επόμενη ημέρα αλλά ένα πείραμα σε ποντίκια έδειξε ότι προστατεύει και από τις αρνητικές συνέπειες της στέρησης ύπνου συνολικά στην υγεία, όπως η εξασθένηση της μνήμης.
Το 2014 μια διεθνής ερευνητική ομάδα μελέτησε ένα ζευγάρι διζυγωτικών διδύμων, εκ των οποίων ο ένας έφερε μια μετάλλαξη που συνδέεται με τον σύντομο ύπνο, ενώ ο άλλος όχι. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο δίδυμος που έφερε τη μετάλλαξη κοιμόταν συστηματικά περίπου μία ώρα λιγότερο από τον αδελφό του. Ανακάλυψαν επίσης ότι, όταν και οι δύο παρέμειναν συνεχώς ξύπνιοι για 38 ώρες, εκείνος που έφερε τη μετάλλαξη παρουσίασε περίπου 40% λιγότερα σφάλματα στις δοκιμασίες απόδοσης σε σύγκριση με τον αδελφό του.
Το 2014 μια διεθνής ερευνητική ομάδα μελέτησε ένα ζευγάρι διζυγωτικών διδύμων, εκ των οποίων ο ένας έφερε μια μετάλλαξη που συνδέεται με τον σύντομο ύπνο, ενώ ο άλλος όχι. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο δίδυμος που έφερε τη μετάλλαξη κοιμόταν συστηματικά περίπου μία ώρα λιγότερο από τον αδελφό του.
Οι ερευνητές εντόπισαν και ορισμένες ενδιαφέρουσες διαφορές στην ίδια την ποιότητα του ύπνου των δύο αδελφών. Παρότι ο φορέας της μετάλλαξης κοιμόταν λιγότερο, περνούσε σχεδόν τον ίδιο χρόνο με τον αδελφό του στα στάδια του ύπνου non-REM. Σε αυτά περιλαμβάνεται και ο ύπνος βραδέων κυμάτων, γνωστός ως «βαθύς ύπνος», γεγονός που ενδέχεται να σημαίνει ότι αποκόμιζε, με ορισμένους τρόπους, περισσότερα οφέλη από τις λιγότερες ώρες που κοιμόταν.
Στη φαρμακοβιομηχανία υπάρχει η ελπίδα ότι οι ανακαλύψεις σχετικά με τις συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές θα μπορούσαν κάποια ημέρα να οδηγήσουν στην ανάπτυξη φαρμάκων για την αντιμετώπιση διαταραχών ύπνου ή ακόμη και να βοηθήσουν στρατιωτικό προσωπικό να λειτουργεί αποτελεσματικά με λιγότερες ώρες ξεκούρασης. Για να συμβεί όμως αυτό, οι επιστήμονες πρέπει να κατανοήσουν όχι μόνο αν οι συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές προστατεύουν πράγματι τους ανθρώπους από τις αρνητικές συνέπειες του περιορισμένου ύπνου, αλλά και με ποιον ακριβώς μηχανισμό το επιτυγχάνουν. Ή όπως το θέτει η Ying-Hui Fu, μοριακή βιολόγος και ερευνήτρια του FNSS: «Δεν θέλεις να κοιμάσαι λιγότερο και έπειτα από δέκα, πέντε ή είκοσι χρόνια να εμφανίσεις Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον ή καρκίνο».
Στη φαρμακοβιομηχανία υπάρχει η ελπίδα ότι οι ανακαλύψεις σχετικά με τις συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές θα μπορούσαν κάποια ημέρα να οδηγήσουν στην ανάπτυξη φαρμάκων για την αντιμετώπιση διαταραχών ύπνου ή ακόμη και να βοηθήσουν στρατιωτικό προσωπικό να λειτουργεί αποτελεσματικά με λιγότερες ώρες ξεκούρασης.
Οι ειδικοί προειδοποιούν, στο μεταξύ, ότι το γεγονός πως δηλώνουμε «μια χαρά» μετά τη χρόνια στέρηση ύπνου δεν σημαίνει ότι είμαστε κιόλας. Δεν σημαίνει ότι φέρουμε κάποια γενετική παραλλαγή που προστατεύει τον οργανισμό μας από τις αρνητικές συνέπειές της.
Μια μελέτη, για παράδειγμα, διαπίστωσε ότι όταν υγιείς ενήλικες περιορίστηκαν σε μόλις τέσσερις ή έξι ώρες παραμονής στο κρεβάτι κάθε βράδυ, οι επιδόσεις τους σε διάφορα γνωστικά τεστ συνέχισαν να επιδεινώνονται. Ωστόσο, έπειτα από δύο εβδομάδες, οι συμμετέχοντες αξιολογούσαν τον εαυτό τους ως «ελαφρώς» μόνο νυσταγμένο. «Η απόδοσή σου επιδεινώνεται προοδευτικά, αλλά ταυτόχρονα αντιλαμβάνεσαι όλο και λιγότερο αυτή την επιδείνωση», εξηγεί ο Hans van Dongen, που μελετά τον ύπνο στο Κέντρο Έρευνας Ύπνου και Απόδοσης του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον και συνυπογράφει τη μελέτη. Επομένως, η κατανόηση αυτών των διαφορών είναι πολύ πιο σύνθετη υπόθεση από το να ρωτήσουμε απλώς κάποιον πόσες ώρες κοιμάται ή πώς αισθάνεται την επόμενη ημέρα.
Στην περίπτωση της Bernard, πάντως, η ανακάλυψη ότι έφερε μία από τις γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με τον FNSS την απάλλαξε από ένα μέρος της πίεσης που αισθανόταν. «Ξέρω ότι, από γενετική άποψη, έτσι είμαι φτιαγμένη. Και το μόνο που έχω να κάνω είναι να το αποδεχτώ».
