Ο σύμβουλος και αναπληρωτής επικεφαλής της Πρεσβείας της Ιαπωνίας στην Ελλάδα, Τακαάκι Νεμότο, έχει κερδίσει την εκτίμησή μας τόσο για την αφοσίωσή του στην προώθηση της φιλαναγνωσίας όσο και για τα άψογα ελληνικά του, που εντυπωσιάζουν σε κάθε δημόσια εμφάνισή του. Του ζητήσαμε να μοιραστεί με τους αναγνώστες μας μερικά από τα αγαπημένα του βιβλία της ιαπωνικής λογοτεχνίας.
Mια λογοτεχνική γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης
Τα αριστουργήματα της κλασικής ελληνικής λογοτεχνίας έχουν βρει τον δρόμο τους στον κόσμο της ιαπωνικής λογοτεχνικής κουλτούρας, αν και με την πρώτη ματιά φαντάζουν κάπως μακρινά. Οι Ιάπωνες αναγνώστες μπορούν να στραφούν ανά πάσα στιγμή στα διαχρονικά έργα της Αρχαίας Ελλάδας, όπως η Ιλιάδα και η Οδύσσεια του Ομήρου, ο Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή, ο Αγαμέμνων του Αισχύλου, η Μήδεια του Ευριπίδη, ή στις πιο σύγχρονες φωνές των Καζαντζάκη, Σεφέρη και Ελύτη, καθένα αποδοσμένο πιστά στα ιαπωνικά. Αυτό το ρεύμα ρέει και προς τις δύο κατευθύνσεις, καθώς πολλοί θησαυροί της ιαπωνικής λογοτεχνίας έχουν διασχίσει τη θάλασσα προς την Ελλάδα.
Με την ευκαιρία αυτή, έχω τη χαρά να παρουσιάσω τέσσερα τέτοια έργα: ένα που προτείνεται από τον πρεσβευτή της Ιαπωνίας στην Ελλάδα, Κοΐτσι Ίτο, και τρία ακόμα δικής μου επιλογής.
Το βιβλίο που συστήνει ο πρέσβης Ίτο είναι το Εγώ είμαι μια γάτα του Σοσέκι Νατσούμε.
Ο Νατσούμε (1867-1916), ο οποίος άκμασε λογοτεχνικά κατά τις εποχές Μεϊτζί και Ταϊσό, παραμένει μέχρι σήμερα ένας από τους πιο προσφιλείς Ιάπωνες συγγραφείς, με αφοσιωμένους αναγνώστες για πάνω από έναν αιώνα. Μετά τις σπουδές του στην Αγγλία, ο Νατσούμε υπηρέτησε για ένα διάστημα ως λέκτορας Αγγλικής Λογοτεχνίας στο Αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο του Τόκιο (σήμερα Πανεπιστήμιο του Τόκιο) αφήνοντας διακεκριμένο σημάδι στην πορεία της αγγλικής εκπαίδευσης στην Ιαπωνία. Τη θέση που ανέλαβε κατείχε προηγουμένως ο Λευκάδιος Χερν -γνωστός στην Ιαπωνία ως Γιακούμο Κοϊζούμι – του οποίου η μητέρα ήταν Ελληνίδα με καταγωγή από το λαμπερό νησί της Λευκάδας, εξ ου και το όνομα Λευκάδιος.
Σε αυτή τη λεπτή κλωστή σύνδεσης μπορεί κανείς να αισθανθεί κάτι από την αξιοθαύμαστη ήρεμη δύναμη που συνδέει την Ανατολή και τη Δύση, την Ιαπωνία και την Ελλάδα ανά τους αιώνες.
Τώρα θα ήθελα να αναφερθώ στις προσωπικές μου επιλογές.
Πρώτη επιλογή μου είναι η Χώρα του Χιονιού του Γιασουνάρι Καβαμπάτα.
Στο έργο του ο Καβαμπάτα (1899-1972) ανιχνεύει τα εύθραυστα και φευγαλέα ρεύματα της ανθρώπινης καρδιάς μέσω του Σιμαμούρα, ενός εύπορου διανοούμενου ο οποίος αφήνει τη σύζυγο και τα παιδιά του στο σπίτι για να ταξιδέψει σε ένα χωριό με ιαματικές πηγές φωλιασμένο σε ένα χιονισμένο βουνό. Εκεί ανακαλύπτει ότι νιώθει αδυσώπητη έλξη για μια γκέισα ονόματι Κομάκο. Το μυθιστόρημα αποδίδει με εξαίρετη λεπτότητα την παροδικότητα που βρίσκεται στην καρδιά κάθε πόθου.
Η δεύτερη επιλογή μου είναι το Ουγκέτσου Μονογκατάρι του Ακινάρι Ουέντα.
Ο Ουέντα (1734–1809), ένας άνθρωπος των γραμμάτων και διακεκριμένος μελετητής της ιαπωνικής παράδοσης, δημιούργησε αυτή τη συλλογή με απόκοσμες ιστορίες στο απόγειο της περιόδου Έντο, μιας εποχής κατά την οποία η ιαπωνική κουλτούρα γνώρισε μεγάλη άνθηση. Το έργο αυτό, όπου οι παράξενες ιστορίες του φανταστικού δεν έχουν χάσει καθόλου τη δύναμη να γοητεύουν και να αναστατώνουν, παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της ιαπωνικής λογοτεχνικής κληρονομιάς.
Η τελευταία επιλογή μου είναι το 1Q84 του Χαρούκι Μουρακάμι.
Για πολλά χρόνια, ο Μουρακάμι (1949-σήμερα) έχει προσελκύσει τη διεθνή προσοχή ως ένας από τους πιο πολυσυζητημένους υποψηφίους για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, με πολλούς αφοσιωμένους αναγνώστες στον κόσμο. Η σύνδεσή του με την Ελλάδα είναι στην πραγματικότητα ασυνήθιστα βαθιά: έζησε στο νησί των Σπετσών για κάποιο χρονικό διάστημα, ταξίδεψε σε πολλά μέρη της Ελλάδας, ενώ έχει πραγματοποιήσει προσκύνημα στο Άγιον Όρος. Οι εμπειρίες άφησαν ένα διαρκές αποτύπωμα στη φαντασία και, κατά συνέπεια, στο έργο του.
Αυτά τα τρία έργα της επιλογής μου μοιράζονται ένα χαρακτηριστικό που αξίζει ιδιαίτερης προσοχής: το καθένα μεταφράστηκε απευθείας από τα ιαπωνικά στα ελληνικά. Οι μεταφραστές στους οποίους οφείλουμε αυτά τα επιτεύγματα είναι ο κ. Παναγιώτης Ευαγγελίδης, ο δρ Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος και η κυρία Μαρία Αργυράκη, μελετητές και καλλιτέχνες της γλώσσας ανώτερου ταλέντου. Η γνώση τους στην ιαπωνική γλώσσα είναι πολύ περισσότερα από ένα τεχνικό επίτευγμα· υποστηρίζεται και αναβαθμίζεται από μια βαθιά κατανόηση της ιαπωνικής κουλτούρας και έναν γνήσιο σεβασμό για το πνεύμα της. Για την αφοσίωση και το λαμπρό τους έργο θα ήθελα να εκφράσω τον βαθύτατο θαυμασμό και την ευγνωμοσύνη μου.
Πέρα από αυτά τα τρία πρόσωπα, υπάρχουν φυσικά πολλοί άλλοι άριστοι μεταφραστές και εκδότες που με προσωπική δέσμευση έχουν φέρει ένα ευρύ φάσμα ιαπωνικών λογοτεχνικών έργων στην Ελλάδα είτε απευθείας είτε μέσω τρίτης γλώσσας. Με την αθόρυβη και κοπιώδη εργασία άξιων ατόμων η λογοτεχνία εκπληρώνει τον παλαιότερο και ουσιαστικότερο της σκοπό: να χτίσει, πέρα από όλα τα εμπόδια της γλώσσας και της γεωγραφίας, έναν κοινό χώρο κατανόησης και εγγύτητας μεταξύ των λαών. Για τον ρόλο που έχουν διαδραματίσει αυτές οι μεταφράσεις στην εμβάθυνση των δεσμών φιλίας μεταξύ Ιαπωνίας και Ελλάδας, όπως και για κάθε ψυχή που έχει συμβάλει σε αυτή την προσπάθεια, είμαι βαθύτατα και ολόψυχα ευγνώμων.
