Αν η παιδική ηλικία μας κρύβει τους σπόρους του μέλλοντός μας, για τη Μαρία Φραγκουδάκη αυτό ισχύει στο ακέραιο. Από παιδί συνέχεια έφτιαχνε κάτι με τα χέρια της, ενώ παράλληλα τη γοήτευε η ιδέα μιας ζωής φροντίδας των άλλων. Μεγαλώνοντας, συνδύασε την αγάπη της για τη δημιουργία με την ανάγκη της να προσφέρει ενσωματώνοντας στην καλλιτεχνική διαδρομή της ως εικαστικού την Art Acts 4 All. Η πρωτοβουλία της αυτή εστιάζει, μέχρι στιγμής, σε δύο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού: στις γυναίκες (Art Acts 4 Women), για τις οποίες μεταξύ άλλων διοργανώνει διαδραστικά καλλιτεχνικά δρώμενα όπου οι συμμετέχοντες καλούνται να δημιουργήσουν το δικό τους έργο τέχνης πάνω σε μια κάρτα μεγέθους καρτ ποστάλ και τα έσοδα διατίθενται σε φιλανθρωπικούς οργανισμούς. Και στα παιδιά (Art Acts 4 Kids), όπου ανάμεσα στις πιο πρόσφατες δράσεις ήταν ένα καλλιτεχνικό εργαστήρι για τους μικρούς ασθενείς του ξενώνα Ελπίδα.
Ανάμεσα στα πρόσφατα έργα της είναι η τρισδιάστατη σειρά Pumping Bags, όπου πάντρεψε την έμπνευσή της από τη μητρότητα με την αγωνία της για την προστασία του περιβάλλοντος, καθώς χρησιμοποίησε προϊόντα θηλασμού μίας χρήσης. Γενικά την ιντριγκάρει ο πειραματισμός με τα υλικά, που της δίνει άλλωστε την ευκαιρία να εφαρμόζει τις γνώσεις της από τις σπουδές της στη Χημεία. Μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα αποτελέσματα αυτών των πειραμάτων βλέπουμε στα έργα όπου έχει ενσωματώσει την ιδέα της απτικής αντίληψης (haptic perception), επιτρέποντας στον θεατή να τα εξερευνά και διά της αφής.
Ανάμεσα στα πρόσφατα έργα της είναι η τρισδιάστατη σειρά Pumping Bags, όπου πάντρεψε την έμπνευσή της από τη μητρότητα με την αγωνία της για την προστασία του περιβάλλοντος, καθώς χρησιμοποίησε προϊόντα θηλασμού μίας χρήσης.
Αυτή είναι η ιστορία της, όπως την αφηγήθηκε στο Marie Claire ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.
«Από πάρα πολύ μικρή, όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, ζωγράφιζα ή, ακόμα και σε μέρη όπου δεν υπήρχαν χρώματα, έφτιαχνα πράγματα με τα χέρια μου – ας πούμε, με μια χαρτοπετσέτα που υπήρχε κοντά μου. Στο σχολείο, έπαιρνα μέρος σε εκθέσεις.
»Η καλλιτεχνική δημιουργία ήταν δηλαδή κάτι πολύ οικείο για εμένα, μια ανάγκη μου, την οποία όμως κάπως είχα κλειδωμένη μέσα μου. Και από την ελληνική εκπαίδευση και από τους γονείς μου μού είχε περάσει η ιδέα ότι έπρεπε να σπουδάσω κάτι άλλο και, επειδή είχαμε πολλούς γιατρούς στην οικογένεια και μου άρεσε η ιδέα να φροντίζω τους άλλους, είχα αρχικά κατευθυνθεί προς τα εκεί, με σπουδές Χημείας και Βιολογίας. Μετά το πρώτο μου μεταπτυχιακό [Drug Discovery Skills] εργάστηκα σε φαρμακευτική, όπου κάναμε έρευνα στο παιδικό άσθμα. Παράλληλα όμως ζωγράφιζα, πάρα πολύ. Όσο ήμουν στο πανεπιστήμιο ή δούλευα, σηκωνόμουν μέσα στη νύχτα να ζωγραφίσω.
»Σε μια στιγμή της ζωής μου που ήθελα να τολμήσω μια αλλαγή, κάποιος μου πρότεινε: “γιατί δεν δείχνεις τα έργα σου;”. Τότε σκέφτηκα να κάνω μια έκθεση. Ήμουν στη Αγγλία, και αποφασίζω να γυρίσω στην Ελλάδα, να εκθέσω τα έργα μου και να δω την ανταπόκριση του κόσμου [η πρώτη της ατομική έκθεση έγινε στην Skoufa Gallery]. Πήγε πολύ καλά, τα έργα μου πουλήθηκαν, και κάπως αυτό μού έδωσε ένα boost, στα είκοσι πέντε με είκοσι έξι χρόνια μου, να πάω στη Νέα Υόρκη για να ασχοληθώ με την τέχνη.
»Όταν έχεις την αδρεναλίνη από κάτι που σε παθιάζει, δεν το σκέφτεσαι ιδιαίτερα. Οπότε όλα τα έκανα πάρα πολύ γρήγορα, αλλά αυτό μού έσκασε σαν κύμα με το που έφτασα στη Νέα Υόρκη. Δεν είχα φροντίσει καν να έχω κρεβάτι στον χώρο που είχα νοικιάσει. Ήρθε και με κουκούλωσε, βρέθηκα για πρώτη φορά εντελώς μόνη και εκτεθειμένη σε αυτό το τεράστιο πράγμα, με απίστευτη ταχύτητα ζωής, που είναι η Νέα Υόρκη. Εκεί νιώθεις πολύ μακριά την Ελλάδα, λόγω και της απόστασης και της διαφορετικής κουλτούρας.
«Όταν έχεις την αδρεναλίνη από κάτι που σε παθιάζει, δεν το σκέφτεσαι ιδιαίτερα. Οπότε όλα τα έκανα πάρα πολύ γρήγορα, αλλά αυτό μού έσκασε σαν κύμα με το που έφτασα στη Νέα Υόρκη. Δεν είχα φροντίσει καν να έχω κρεβάτι στον χώρο που είχα νοικιάσει. Ήρθε και με κουκούλωσε, βρέθηκα για πρώτη φορά εντελώς μόνη και εκτεθειμένη σε αυτό το τεράστιο πράγμα, με απίστευτη ταχύτητα ζωής, που είναι η Νέα Υόρκη».
»Τότε γεννήθηκε η πρώτη σειρά έργων μου, Superheroes, από τις υπερδυνάμεις που χρειάστηκε να έχω για να ανταπεξέλθω. Αλλά όταν ξεκίνησα σπουδές εικαστικών στο πανεπιστήμιο [School of Visual Art] δημιούργησα ένα δίκτυο από δασκάλους και καλλιτέχνες, μέσα στο οποίο αισθάνθηκα ασφάλεια. Η Νέα Υόρκη μού άρεσε και μου ταίριαζε πάρα πολύ. Το ένα έφερε το άλλο, βρήκα το στούντιό μου, η ζωή μου κάπως έστρωσε και η δουλειά μου πήγαινε πολύ καλά. Άνετα θα μπορούσα να συνεχίσω να ζω στη Νέα Υόρκη, αλλά επέστρεψα στην Ελλάδα γιατί παντρεύτηκα και ήθελα να κάνω οικογένεια.
»Λόγω των γνώσεών μου στη χημεία, άρχισα να χρησιμοποιώ πολλά υλικά, να τα μπλέκω, να τους αλλάζω ιδιότητες. Άρχισε να με ιντριγκάρει το ότι μπορούσα να κάνω ένα υλικό που φαινόταν απαλό να σε τσιμπάει όταν το αγγίζεις. Ή, αντίστροφα, να κάνω ένα σκληρό υλικό, μαλακό. Άρχισε να ξεδιπλώνεται το concept της απτικής αντίληψης. Ένα έργο το εξερευνάς με τα μάτια, αλλά σκέφτηκα ότι θα ήταν πολύ ωραίο να δημιουργήσω μια σειρά έργων που θα μπορούσες να εξερευνήσεις και με την αφή, ένα ερέθισμα που θεωρώ ότι μας λείπει, ειδικά μετά τον κορονοϊό, όταν φοβηθήκαμε και κάναμε ένα βήμα πίσω. Μου άρεσε η ιδέα να αναπτύξω στο εκθεσιακό περιβάλλον έναν τέτοιο διάλογο με τον θεατή.
»Στη Νέα Υόρκη είχα κάνει μια έκθεση όπου είχα χρησιμοποιήσει τέτοια υλικά και τέτοιους διαλύτες στα έργα, που και χίλια χέρια, που λέει ο λόγος, να τα ακουμπούσαν, δεν θα πάθαιναν τίποτα. Αργότερα, όταν πέρασα σε σειρές μονοχρωματικών έργων και ιδιαίτερα σε λευκά, όπου θα υπήρχε φθορά -ειδικά το λευκό, θα μουντζουρωνόταν- έκανα μια μικρογραφία κάθε έργο, δέκα επί δέκα, που τοποθετήθηκε δίπλα του στις εκθέσεις. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν ο θεατής να μπορεί να καταλάβει τον πίνακα με τα χέρια του, ακόμα και αν είχε κλειστά τα μάτια. Την πληροφορία αυτή θα την έπαιρνε είτε ήταν μικρή η επιφάνεια είτε μεγάλη.
»Θα μου άρεσε πολύ μια έκθεση που οι θεατές θα μπορούν να “δουν” και με δεμένα τα μάτια με μαντήλι. Όταν απομονώνεις τις άλλες αισθήσεις συγκεντρώνεσαι, και η πληροφορία που παίρνεις από ένα έργο είναι πολύ χρήσιμη. Και το feedback που έχεις από τους θεατές ανοίγει δρόμους και φέρνει συνεργασίες που ούτε έχεις φανταστεί. Θα ήθελα να κάνω και μια έκθεση που να απευθύνεται σε ανθρώπους με προβλήματα όρασης, με όλα τα έργα απτικής αντίληψης που έχω δημιουργήσει.
«Άρχισε να ξεδιπλώνεται το concept της απτικής αντίληψης. Ένα έργο το εξερευνάς με τα μάτια, αλλά σκέφτηκα ότι θα ήταν πολύ ωραίο να δημιουργήσω μια σειρά έργων που θα μπορούσες να εξερευνήσεις και με την αφή, ένα ερέθισμα που θεωρώ ότι μας λείπει, ειδικά μετά τον κορονοϊό, όταν φοβηθήκαμε και κάναμε ένα βήμα πίσω. Μου άρεσε η ιδέα να αναπτύξω στο εκθεσιακό περιβάλλον έναν τέτοιο διάλογο με τον θεατή».
»Στη Νέα Υόρκη ανοίγαμε τα ατελιέ μας μία φορά τον μήνα ή το δίμηνο, ερχόταν πολύς κόσμος και αυτός ο διάλογος υπήρχε. Στην Ελλάδα, όπου ο καθένας έχει το στούντιό του, μού λείπει. Μάλιστα στη δική μου περίπτωση, που θέλω να είμαι κοντά στα παιδιά μου, στο σπίτι μου, έχω ένα πολύ ατομικό και μοναχικό στούντιο. Από τη μία έχω ησυχία, που με βοηθάει να συγκεντρωθώ, από την άλλη μού λείπουν οι διάλογοι της Νέας Υόρκης, τους οποίους προσπαθώ τουλάχιστον να δημιουργώ στις εκθέσεις μου.
»Δημιούργησα την Art Acts 4 All γιατί, καταρχήν, είμαι πολύ ευαισθητοποιημένη σε οτιδήποτε έχει να κάνει με τα παιδιά. Δεν μπορώ να διανοηθώ ότι ένα παιδί υποφέρει, κακοποιείται ή δεν έχει γονείς. Ήθελα λοιπόν η δουλειά μου να φέρει κάποια έσοδα που θα διέθετα σε ιδρύματα ή συλλόγους. Ανέκαθεν είχα αυτή την ανάγκη. Και όσον αφορά τις γυναίκες, μέσω ενός πρότζεκτ όπου μοίρασα καρτ ποστάλ, ανταποκρίθηκαν πάρα πολλές γυναίκες και κατάλαβα πόση ανάγκη υπάρχει για έκφραση και για συζήτηση. Είχα γνωρίσει τη SHE-Society for Help & Empowerment στη Θεσσαλονίκη και το Humanity Greece, στα οποία έδωσα τα χρήματα από δύο πρότζεκτ που έκανα.
»H Art Acts 4 All δεν συγκεντρώνει μόνο χρήματα αλλά διοργανώνει και εμπειρίες. Για παράδειγμα, κάναμε ένα εικαστικό εργαστήρι στο Ελπίδα με εθελοντές του Make a Wish. Ζωγραφίσαμε με τα παιδιά, τραγουδήσαμε. Κάποια ήταν πιο διστακτικά στην αρχή, άλλα πιο ανοιχτά, αλλά όλα το χάρηκαν. Άλλα είχαν ανάγκη να μιλήσουν, άλλα κατέληξαν να παίζουν πιάνο και να χορεύουν. Η τέχνη τα χαλαρώνει και, ακόμα και αν στην αρχή διστάζουν, τελικά λύνονται και προκύπτει μια συζήτηση ή μια καλλιτεχνική έκφραση. Είναι απίστευτο, είναι μαγικό να βλέπεις ένα παιδί που τα έχει περάσει όλα αυτά να απελευθερώνει συναισθήματα και σκέψεις.
»Αργότερα θα ήθελα να επεκτείνω τις δράσεις της Art Acts 4 All και σε άλλες ομάδες, όπως στην τρίτη ηλικία, και στο περιβάλλον, που είναι το ευαίσθητο σημείο μου – καθαρίζουμε παραλίες με τα παιδιά μου και μέσα από τα έργα μου προσπαθώ να κάνω upcycling, δηλαδή να χρησιμοποιήσω υλικά που δεν ανακυκλώνονται.
«Κάναμε ένα εικαστικό εργαστήρι στο Ελπίδα με εθελοντές του Make a Wish. Ζωγραφίσαμε με τα παιδιά, τραγουδήσαμε. Κάποια ήταν πιο διστακτικά στην αρχή, άλλα πιο ανοιχτά, αλλά όλα το χάρηκαν. Άλλα είχαν ανάγκη να μιλήσουν, άλλα κατέληξαν να παίζουν πιάνο και να χορεύουν. Η τέχνη τα χαλαρώνει και, ακόμα και αν στην αρχή διστάζουν, τελικά λύνονται και προκύπτει μια συζήτηση ή μια καλλιτεχνική έκφραση».
»Όταν έμεινα έγκυος στην πρώτη μου κόρη και ο γιατρός μού είχε πει να μείνω μακριά από χρώματα και μυρωδιές, μου φαινόταν πάρα πολύ περίεργο το ότι για εννιά μήνες δεν θα ήμουν στο ατελιέ μου. Προσπάθησα να ασχοληθώ με πιο ήπια υλικά, όπως νερομπογιές, αλλά ήθελα να πασαλειφθώ, να γεμίσω τα χέρια μου με γύψο, όπως έκανα συνήθως. Επίσης ζωγραφίζω στο πάτωμα, κάνοντας κινήσεις γύρω, ας πούμε, από έναν πίνακα ένα πενήντα επί ένα πενήντα, οι οποίες όμως ήταν περιορισμένες στην εγκυμοσύνη μου. Στο δεύτερο παιδί, που είχαμε τον κορονοϊό και ήμασταν κλεισμένοι στο σπίτι, άρχισα να εξερευνώ το μολύβι, με το οποίο δεν μού είχε περάσει πότε από το μυαλό να κάνω έργα, επειδή χρειάζεται προσοχή κι εγώ ήμουν συνηθισμένη σε πιο απότομες κινήσεις. Με το τρίτο παιδί, μου βγήκε πολύ έντονα η ανάγκη να γράφω, ποιήματα, τραγούδια, και κάπως ανοίχτηκε και αυτό το κομμάτι της τέχνης [η Μαρία έχει κυκλοφορήσει και ένα παιδικό βιβλίο, «Πάμε να πιάσουμε ουρανό», σε εικονογράφηση Φωτεινής Τίκκου, εκδ. Μεταίχμιο].
»Με τρεις εγκυμοσύνες και τρεις καισαρικές, το σώμα μου άλλαξε. Έχω την αυθόρμητη, πολύ έντονη ανάγκη αυτό να το αποτυπώσω στην τέχνη, είτε σε μια φωτογραφία είτε σε έναν καμβά. Δεν ξέρω ακόμα πού θα με πάει, σε ποια ενότητα έργων θα με οδηγήσει».
Info
Περισσότερες πληροφορίες για την εικαστικό: mariafragoudaki.com
