«Μοτίβο και κόσμημα, αρχιτεκτονικό στοιχείο και επίθεμα ένδυσης, εθνικό σύμβολο, λάβαρο και θυρεός, φυλακτό και σύμβολο προστασίας από τη βασκανία και από κάθε κακό, με σχήμα ποικίλο, ο σταυρός ως οντότητα υπαρκτή από τις απαρχές της αρχαιότητας, αποτελεί για τους ερευνητές μια συναρπαστική διαχρονία» γράφει η Ίρις Κρητικού, αρχαιολόγος, ιστορικός της τέχνης και η επιμελήτρια της έκθεσης «Σταυροί» του Γιώτη Μπαλοδήμου, που φιλοξενείται αυτές τις μέρες, έως τις 10 Μαΐου, στο Βρυσάκι στην Πλάκα.
Ο εικαστικός, παρότι σπούδασε πληροφορική, στράφηκε νωρίς στον δημιουργικό χώρο της κλωστοϋφαντουργίας, εστιάζοντας στα υφάσματα, τις υφές και τις πλέξεις που διαμορφώνουν την καθημερινότητα. Εξειδικεύτηκε στην υφαντουργία παρακολουθώντας σχετικές σπουδές στη Φλωρεντία, ενώ από το 2005 δραστηριοποιείται στη γλυπτική, δημιουργώντας, σαν IOTIS, έργα με ποικίλα υλικά (ύφασμα, πηλό, γυαλί, ξύλο, μέταλλο, τσιμέντο).
Στα έργα της νέας έκθεσης, ξύλα και υφάσματα, πρόκες και καρφιά, γύψος και κερί, πλαστικά απορρίμματα, σχοινιά, στημόνια και κουρελάκια, αλυσίδες και ρινίσματα ή ελάσματα μετάλλου, πλάθονται και υφαίνονται, κεντιούνται και ζωγραφίζονται, αρμολογούνται με κοινό μοτίβο τον σταυρό.
Ξύλα και υφάσματα, πρόκες και καρφιά, γύψος και κερί, πλαστικά απορρίμματα, σχοινιά, στημόνια και κουρελάκια, αλυσίδες και ρινίσματα ή ελάσματα μετάλλου, πλάθονται και υφαίνονται, κεντιούνται και ζωγραφίζονται, αρμολογούνται με κοινό μοτίβο τον σταυρό.
«Κάποιες από τις αρχαιότερες εικόνες σταυρών, που θυμίζουν το σύμβολο της πρόσθεσης, προέρχονται από τις στέπες της Κεντρικής Ασίας, το Καζακστάν, την Κίνα και τη Μογγολία, ενώ ένας μαρμάρινος ιερός σταυρός από το Θησαυροφυλάκιο του Ιερού της Κνωσού, που φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου, χρονολογείται στο 1.600 π.Χ.» όπως εξηγεί η κ. Κρητικού.
«Διαδεδομένος στην αιγυπτιακή θρησκεία ήταν ο σταυρός Ανκχ, που συνδεδεμένος με τη λατρεία κάποιας θεότητας εμφανίζεται σε τοιχογραφίες τάφων και αλλού, εκπροσωπώντας με το θείο άγγιγμά του το δώρο της ζωής στον νεκρό, ή συμβολίζοντας ως φυλακτό (ως πιθανό σύμβολο της ένωσης των γεννητικών οργάνων) τη γονιμοποίηση. Ο ελληνικός τύπος σταυρού εμφανίζεται επίσης στην Αίγυπτο, ως μέρος της ενδυμασίας ή ως δημοφιλές σχήμα σε περίτεχνα κοσμήματα», ενώ για τους Ασσυρίους συμβολίζει τις θεότητες του ήλιου και του καιρού.
Διαφορετικές εκδοχές του σταυρού παρουσιάζονται ακόμη στον Ζωροαστρισμό και τον Βουδισμό, στους Χαλδαίους, τους Κέλτες και τους Ρωμαίους ενώ στα βυζαντινά χρόνια, με έναρξη τους διωγμούς και τα μαρτύρια των Χριστιανών κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο, μετατρέπεται στο ιερότερο σύμβολο του Χριστιανισμού.
Διαφορετικές εκδοχές του σταυρού παρουσιάζονται ακόμη στον Ζωροαστρισμό και τον Βουδισμό, στους Χαλδαίους, τους Κέλτες και τους Ρωμαίους ενώ στα βυζαντινά χρόνια, με έναρξη τους διωγμούς και τα μαρτύρια των Χριστιανών κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο, μετατρέπεται στο ιερότερο σύμβολο του Χριστιανισμού.
«Η λέξη σταυρός που εμφανίζεται για πρώτη φορά κατά τον 9ο -8ο αι. στα ομηρικά έπη (Ιλιάδα Ω 453, Οδύσσεια λ 11, αναφέρεται σε ευθύγραμμα τμήματα ξύλου (πόλους), που, προερχόμενα από κορμό ή κορμούς δένδρων, τοποθετημένα το ένα δίπλα στο άλλο και καρφωμένα στο έδαφος, χρησιμοποιήθηκαν σε κατασκευή κατοικίας. Την ίδια λέξη συναντούμε αργότερα στον Ηρόδοτο, τον Θουκυδίδη (ως υλικό κατασκευής ξύλινου τείχους όπου “σταύρωμα” είναι το τείχος από μυτερούς πασσάλους), τον Ξενοφώντα και τον Διόδωρο Σικελιώτη.
»Το επιδέξιο αυτό αρχιτεκτονικό εφεύρημα -το σταύρωμα που με χρήση των μυτερών πασσάλων απέτρεπε ή θανάτωνε με τρόπο οδυνηρό τους επίδοξους εισβολείς όταν επιχειρούσαν να σκαρφαλώσουν στα υψωμένα τείχη- μετατράπηκε σταδιακά σε συστημικό μέσο θανατικής ποινής, τόσο στους λαούς της Ανατολής -τους Μήδους και τους Ινδούς, τους Πέρσες, τους Αιγυπτίους, τους Ασσυρίους και τους Καρχηδόνιους-, όσο και στους Έλληνες και τους Ρωμαίους, φτάνοντας έτσι να συνδεθεί με την ύψιστη μαρτυρική θυσία για την πίστη, κατά την ταραγμένη περίοδο των διωγμών των πρώτων Χριστιανών».
Τα έργα του Μπαλοδήμου, προσθέτει η επιμελήτρια, είναι ταυτόχρονα τάματα και μικρές προσευχές του καιρού μας, καταφυγές και αναθήματα μιας πικρής Άνοιξης για μια παραπαίουσα ανθρωπότητα με κοινές υπαρξιακές και μεταφυσικές αγωνίες και παγκόσμια κοινά σύμβολα η οποία, χωρίς να μαθαίνει από το παρελθόν, εξακολουθεί να οδηγείται σε εξοντωτική και ακραία σύγκρουση.
Info
«Σταυροί» του Γιώτη Μπαλοδήμου, Βρυσάκι, Βρυσακίου 17, Πλάκα. Έως 10 Μαΐου. Ώρες λειτουργίας: 11:00 έως 20:00.
