Η σχολική χρονιά στη Γαλλία ξεκίνησε δυναμικά, με κινητοποιήσεις μαθητών στο προάστιο του Παρισιού Créteil. Τα αιτήματά τους ήταν απλά: κάλυψη των διδακτικών κενών και βελτίωση των κτηριακών υποδομών. Αυτή η κατάληψη ήταν η θρυαλλίδα των μετέπειτα εξελίξεων στο μέτωπο μαζικών κινητοποιήσεων στη χώρα, μιας και οι μαθητές άρχισαν πολύ σύντομα να κατεβαίνουν στους δρόμους διαδηλώνοντας παράλληλα και για το τεράστιο κόστος ζωής, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται, φυσικά, και η κατακόρυφη αύξηση των τιμών του πετρελαίου. Από το «Ni Dieu ni maître» («Ούτε Θεός, ούτε αφέντης») των αναρχικών της γαλλικής εξέγερσης του 1968, που πάλι ξεκίνησε με αφορμή (και) τις ελλείψεις στο χώρο της παιδείας, μέχρι το «Bismillah c’est les ténèbres» («Στο όνομα του Θεού, επικρατεί σκοτάδι)», το σημερινό σύνθημα των Γάλλων που προέκυψε από την προσπάθεια της αστυνομίας να διεισδύσει σε online κοινότητες μαθητών, έχουν μεσολαβήσει εξήντα χρόνια και πολλές, μα πάρα πολλές εξεγέρσεις με διάφορες αιτίες κι αφορμές.
View this post on Instagram
Το «γιατί η γαλλική κοινωνία διαδηλώνει» (ενώ άλλες απλώς κοιτούν) είναι ένα ζήτημα που βρίσκεται στην καρδιά της γαλλικής ψυχής. Από την επανάσταση του 1789 μέχρι και σήμερα, ο συγκεκριμένος λαός αποδεδειγμένα αγαπάει δύο πράγματα: τον διάλογο και τη διαμαρτυρία, όταν ο πρώτος δεν καταλήγει σε κάποιο αποτέλεσμα ή δεν γίνεται καν, διότι δεν συμφέρει το όποιο καθεστώς. Η κάθοδος στο δρόμο – και όχι απλώς η διαμαρτυρία σε κάποια αόριστη μορφή ή πάνω από ένα πληκτρολόγιο – είναι το άτυπα κατοχυρωμένο κι αγαπημένο πολιτικό δικαίωμα των Γάλλων, που ρίζωσε στο θυμικό των πολιτών από την Άλωση της Βαστίλης και έκτοτε κληρονομείται από γενιά σε γενιά. Ο γαλλικός κινηματογράφος καθρεπτίζει συχνά τη νοοτροπία της διαμαρτυρίας, άλλοτε με φόντο τον ίδιο το δρόμο, άλλοτε μέσα σε μια σχολική τάξη, κι άλλοτε σε μια βίλα απομακρυσμένη από τις μεγάλες πόλεις και τα προβλήματά «τους». Έτσι, επιλέξαμε να προτείνουμε μερικές ταινίες και ένα ντοκιμαντέρ που ρίχνουν φως στις βαθύτερες αιτίες των σημερινών διαδηλώσεων και ανατρέχουν στη σύγχρονη γαλλική ιστορία και στο ό,τι έχει επιβιώσει σήμερα από το πνεύμα του Διαφωτισμού.
View this post on Instagram
Les Misérables (2019)
Ένας αστυνομικός που μόλις έχει μετακομίσει στην Πόλη του Φωτός παίρνει μετάθεση σε ένα ζόρικο προάστιό της και προσπαθεί να καταλάβει πώς παίζεται το παιχνίδι ανάμεσα στην εξουσία που ασκεί το κράτος και την ανήσυχη νεολαία. Οι κάτοικοι εξεγείρονται με αφορμή τον πυροβολισμό ενός παιδιού από έναν αστυνομικό και, με φόντο τη νίκη της Γαλλίας στο Μουντιάλ του 2018 (για πρώτη φορά μετά από 20 χρόνια), η περιοχή αρχίζει να φλέγεται. Οι «Άθλιοι» του Victor Hugo δυστυχώς υπάρχουν και σήμερα, απλά δεν αποκτούν τόσο εύκολα το δικό τους μιούζικαλ.
Entre les murs (2008)
Βασισμένη σε πραγματικές ιστορίες μέσα από τις γαλλικές σχολικές τάξεις, η ταινία του Laurent Cantet αφηγείται τις εμπειρίες ενός καθηγητή σε ένα γυμνάσιο όπου φοιτούν παιδιά από διαφορετικά υπόβαθρα και παρουσιάζουν διαφόρων ειδών συμπεριφορές που αποδεικνύουν ότι το σύστημα εκπαίδευσης δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας. Η ταινία βραβεύτηκε με Χρυσό Φοίνικα το 2008 και, σχεδόν 20 χρόνια μετά, παραμένει τρομακτικά επίκαιρη, καθώς όλα τα προβλήματα των μαθητών που περιγράφει εξακολουθούν να υφίστανται και σήμερα.
Milou en mai (1990)
O Louis Malle κάνει πλάκα με τη γαλλική μπουρζουαζία μέσα από την ιστορία μιας πλούσιας οικογένειας, που προσπαθεί να κανονίσει την κηδεία της – μέχρι πρότινος – αρχηγού της. Βρισκόμαστε στο 1968 και ενώ το Παρίσι καίγεται η γαλλική εξοχή κείται μακάρια, με τους κατοίκους της να νοιάζονται πρωτίστως για την (χρηματική) κληρονομιά που αφήνει η εκλιπούσα, ενώ η υπόλοιπη χώρα αξιοποιεί την πνευματική της κληρονομιά για να διεκδικήσει ένα καλύτερο αύριο για όλους. Eh bien, όταν η ειρωνεία είναι τόσο καλοδουλεμένη, το μακάβριο στοιχείο της ταινίας δεν σε «ρίχνει» καθόλου.
Les Amants réguliers (2005)
Ο Philippe Garrel έβαλε τον γιο του, Louis, να πρωταγωνιστήσει στην ταινία που γύρισε το 2005 και διαγωνίστηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας. Ο νεποτισμός εδώ δούλεψε σωστά, διότι ο νεαρός François (Louis Garrel) υποδύεται εξαιρετικά τον νεαρό προβληματισμένο Γάλλο που πρώτα διαμαρτύρεται στους δρόμους τον Μάιο του 1968 και μετά αποσύρεται σε μια βίλα για να ζήσει όλα όσα επιζητούσε η γενιά των λουλουδιών, τον ελεύθερο έρωτα, την ανεμελιά, την πνευματική εξερεύνηση. Ο απόηχος των διαδηλώσεων μέσα από τον έρωτα του François και της Lilie (Clotilde Hesme) δίνει μια ελπίδα για το αύριο, ανάλογα βέβαια με το σε ποια πλευρά της ιστορίας θέλει να ανήκει κανείς.
Après Mai (2012)
Ακόμα μια ταινία για τον απόηχο του Μαΐου του ’68, όπου ο κεντρικός πρωταγωνιστής είναι ένας ιδεολόγος νεαρός που προσπαθεί να βρει τον εαυτό του, πότε μέσα από τον ακτιβισμό και πότε μέσα από την τέχνη. O Olivier Assayas κέρδισε δικαίως τη Χρυσή Οσέλλα (βραβείο Σεναρίου στο Φεστιβάλ της Βενετίας), καθώς έπλασε μια ιστορία που μεταφέρει τον θεατή σε δευτερόλεπτα στο πνεύμα των 70s, και μπορεί κάλλιστα να ανανεώσει την καλά κρυμμένη μαχητικότητά του για τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα – έστω για όση ώρα την παρακολουθεί.
La Haine (1995)
O Mathieu Kassovitz είναι πάντα brilliant, είτε σκηνοθετεί μια από τις πιο εμβληματικές ευρωπαϊκές ταινίες των 90s, είτε παίζει το μυστηριώδες πρόσωπο που ερωτεύεται στο Παρίσι μια κάποια Amélie Poulain. Τρεις άνδρες που ανήκουν σε μειονότητες κόβουν βόλτες στα ασπρόμαυρα παρισινά προάστια, παίζουν ξύλο με φασίστες, προσπαθούν να ξεφύγουν από τους αστυνομικούς και γενικώς κάνουν ό,τι μπορούν για να επιβιώσουν και να εκδικηθούν για τον πυροβολισμό ενός φίλου τους, μέσα στο προκαθορισμένο από την κοινωνία πλαίσιο της ζωής τους. «Μέχρι εδώ, όλα καλά», έλεγε το σύνθημα. Έχω μια φίλη που το έχει κάνει τατουάζ και είναι το πιο διαχρονικό που έχω δει ποτέ.
Returning to Reims (Fragments), 2021
O Didier Eribon εξέδωσε το 2009 την πολυσυζητημένη αυτοβιογραφία του, η οποία ανατέμνει τη σύγχρονη γαλλική κοινωνία μέσα από το πρίσμα ενός παιδιού της εργατικής τάξης, που κατάφερε στη ζωή του πολλά παραπάνω πράγματα από αυτά που ήταν «προδιαγεγραμμένα» για εκείνο. Το βιβλίο αποτελεί την πηγή έμπνευσης του ντοκιμαντέρ του Jean-Gabriel Périot, που εξηγεί πολλά πράγματα για τη γαλλική κοινωνία, μεταξύ άλλων και τον τρόπο λειτουργίας των συνδικάτων, ενός από τους βασικούς παράγοντες οργάνωσης των εκάστοτε διαδηλώσεων στη χώρα.
