Η ιστορία του ιρανικού σινεμά μετρά πάνω από έναν αιώνα ζωής. Σε αντίθεση με άλλες εθνικές κινηματογραφίες, ο ιρανικός κινηματογράφος εξελίχθηκε μέσα σε συνθήκες χαμηλών προϋπολογισμών και αυστηρής λογοκρισίας.
Όμως, οι Ιρανοί δημιουργοί δεν σταμάτησαν να αναζητούν τρόπους έκφρασης. Αντί για μεγάλες παραγωγές και εντυπωσιακά σκηνικά, στράφηκαν στη λιτότητα, στην αφαίρεση και κυρίως στις βαθιά ανθρώπινες ιστορίες. Έτσι, το ιρανικό σινεμά κατόρθωσε να γίνει παγκόσμιο εστιάζοντας στην καθημερινότητα, στις ηθικές συγκρούσεις και τις σιωπές.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Μέσα σε ένα καθεστώς αυστηρής επιτήρησης, πολλοί δημιουργοί κατέφυγαν σε αλληγορίες και μεταφορές για να μιλήσουν για όσα δεν μπορούσαν να ειπωθούν ανοιχτά. Ίσως γι’ αυτό το ιρανικό σινεμά παραμένει μία από τις πιο ξεχωριστές και ανθεκτικές φωνές του παγκόσμιου κινηματογράφου, με διαρκή παρουσία και διακρίσεις στα σημαντικότερα διεθνή φεστιβάλ.
Ακολουθούν ορισμένες από τις σημαντικότερες στιγμές του:
It Was Just an Accident (2025)
Το It Was Just an Accident είναι ένα πολιτικό θρίλερ σε σενάριο και σκηνοθεσία του Jafar Panahi. Πρόκειται για διεθνή συμπαραγωγή μεταξύ Ιράν, Γαλλίας και Λουξεμβούργου. Η ταινία ακολουθεί μια ομάδα πρώην Ιρανών πολιτικών κρατουμένων που καλούνται να αποφασίσουν αν θα εκδικηθούν έναν άνδρα τον οποίο θεωρούν πιθανό βασανιστή τους. Ο skhnou;ethw, γνωστός για τη σκληρή κριτική του απέναντι στο ιρανικό καθεστώς και για τις επανειλημμένες φυλακίσεις του, γύρισε την ταινία χωρίς επίσημη άδεια γυρισμάτων από τις ιρανικές αρχές. Έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο διαγωνιστικό τμήμα του 78ου Φεστιβάλ Καννών στις 20 Μαΐου 2025, όπου απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα και γνώρισε θερμή υποδοχή από κριτικούς και κοινό. Στις 83ες Χρυσές Σφαίρες έγινε η πρώτη ιρανική ταινία που προτάθηκε στις κατηγορίες Καλύτερης Δραματικής Ταινίας, Καλύτερης Σκηνοθεσίας και Καλύτερου Σεναρίου, ενώ ήταν επίσης υποψήφια για Καλύτερη Ξενόγλωσση Ταινία. Στα 98α Βραβεία Όσκαρ έλαβε υποψηφιότητα για Καλύτερη Διεθνή Ταινία (εκ μέρους της Γαλλίας) και για Καλύτερο Πρωτότυπο Σενάριο.
The Seed of the Sacred Fig (2024)
Ο Mohammad Rasoulof εμπνεύστηκε την ταινία ενώ βρισκόταν στη φυλακή, μετά το ξέσπασμα του κινήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το 2022 και τον θάνατο της Mahsa Amini. Το φιλμ, γυρισμένο μυστικά, ενσωματώνει πραγματικά πλάνα από την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων σε ένα δραματικό οικογενειακό αφήγημα. Μετά την ολοκλήρωση της παραγωγής, ο σκηνοθέτης καταδικάστηκε και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα του.
No Bears (2022)
Το No Bears, του Jafar Panahi, γυρισμένο κρυφά, αφηγείται την ιστορία ενός σκηνοθέτη, που από ένα χωριό στα σύνορα σκηνοθετεί εξ αποστάσεως μια ταινία στην Τουρκία. Με έντονη κοινωνική κριτική, η ταινία τιμήθηκε με το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στη Βενετία.
Fish and Cat (2013)
Το Fish and Cat είναι ένα ιρανικό μυστήριο-δράμα του 2013, σε σκηνοθεσία του Shahram Mokri. Η υπόθεση ακολουθεί μια ομάδα φοιτητών που κατασκηνώνουν δίπλα σε μια λίμνη με αφορμή έναν διαγωνισμό χαρταετού, όμως η αφήγηση δεν εξελίσσεται με συμβατικό τρόπο. Η ταινία έχει μείνει στην ιστορία για ένα εύρημα του σκηνοθέτη: είναι γυρισμένη σε ένα και μοναδικό, αμοντάριστο πλάνο διάρκειας περίπου 135 λεπτών, με μη γραμμική αφήγηση και επαναλήψεις στον χρόνο που δημιουργούν μια ιδιότυπη αίσθηση κυκλικότητας. Το Fish and Cat εμπνεύστηκε από μια αληθινή υπόθεση της δεκαετίας του ’90, που αφορούσε εστιατόριο στη βόρεια πλευρά του Ιράν το οποίο κατηγορήθηκε ότι σέρβιρε ανθρώπινη σάρκα. Η παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας πραγματοποιήθηκε στο Φεστιβάλ Βενετίας στις 6 Σεπτεμβρίου 2013, όπου απέσπασε το Ειδικό Βραβείο, ενώ τιμήθηκε και με το βραβείο FIPRESCI στο Fribourg International Film Festival. Το 2015 βρέθηκε ανάμεσα στις δέκα ταινίες της shortlist για την ιρανική πρόταση στην κατηγορία Διεθνούς Ταινίας των 88ων Βραβείων Όσκαρ, χωρίς τελικά να επιλεγεί.
Α Seperation (2011)
Το A Separation του Asghar Farhadi, είναι βραβευμένο με Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας και ακολουθεί έναν άντρα, που είναι δέσμιος του άρρωστου πατέρα του και δε θέλει να τον εγκαταλείψει. Η γυναίκα του τον αφήνει και η κόρη τους, ελπίζοντας να γυρίσει γρήγορα η μητέρα της, μένει προσωρινά μαζί του. Ανήμπορος να φροντίσει τον γέρο πατέρα του μόνος, προσλαμβάνει μία γυναίκα για να τον περιποιείται. Αυτό που δεν ξέρει είναι ότι αυτή η γυναίκα εργάζεται χωρίς την άδεια του συζύγου της και ότι είναι έγκυος. Χωρίς να το καταλάβει, αιχμαλωτίζεται σε έναν ιστό από ψέματα και κοινωνικές αντιδικίες.
About Elly (2009)
Η μυστηριώδης εξαφάνιση μιας νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια ενός πικνίκ στo βόρεια Ιράν ακολουθείται από μια σειρά απρόβλεπτων και δύσκολων καταστάσεων για τους υπόλοιπους της παρέας. Η ταινία εξερευνά τη φιλία, την κοινωνική πίεση και τους άγραφους κανόνες που διαμορφώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις στην ιρανική κοινωνία. Το έργο απέσπασε καθολική αναγνώριση από κοινό και κριτικούς. Ο Farhadi τιμήθηκε με τη Αργυρή Άρκτο Καλύτερης Σκηνοθεσίας στο 59ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου. Η ταινία ήταν επίσης υποψήφια για 10 βραβεία στο 27ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Fajr στην Τεχεράνη, όπου ο σκηνοθέτης απέσπασε το Crystal Simorgh για την Καλύτερη Σκηνοθεσία. Το About Elly αποτέλεσε την επίσημη πρόταση του Ιράν για την κατηγορία Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας στα 82α Βραβεία Όσκαρ.
Persepolis (2007)
Η κινηματογραφική μεταφορά του εμβληματικού graphic novel της Marjane Satrapi στη μεγάλη οθόνη,σε σκηνοθεσία της ίδιας, παραμένει μέχρι σήμερα ένα διαχρονικό και συγκινητικό σχόλιο για την καταπίεση των γυναικών και την επαναστατική ανάγκη για ελευθερία, δημιουργία και έκφραση. Ένα εννιάχρονο κορίτσι μεγαλώνει μέσα σε μια προοδευτική οικογένεια στο τέλος της δεκαετίας του ’70 στην Τεχεράνη, σε μια περίοδο ιστορικών ανακατατάξεων, με την πτώση του Σάχη και την άνοδο του θρησκευτικού φανατισμού που ακολούθησε την Ισλαμική Επανάσταση. Μέσα από τα παιδικά της μάτια αποτυπώνονται οι κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές, αλλά και οι προσωπικές συνέπειες ενός καθεστώτος που περιορίζει τις ελευθερίες. Διαβάστε εδώ περισσότερα για την ταινία.
Children of Heaven (1997)
Ο Majid Majidi αφηγείται την ιστορία δύο αδελφιών που μοιράζονται ένα ζευγάρι παπούτσια για να πάνε σχολείο. Μια απλή, συγκινητική ιστορία για τη φτώχεια, την αξιοπρέπεια και την παιδική αθωότητα. Η ταινία έγινε η πρώτη ιρανική παραγωγή που προτάθηκε για Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας.
Close-Up (1990)
Ένα αριστούργημα του Abbas Kiarostami, που κινείται στα όρια ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας. Η ταινία βασίζεται σε πραγματική υπόθεση: ένας άνδρας προσποιείται ότι είναι ο σκηνοθέτης Mohsen Makhmalbaf. Ο σκηνοθέτης επανασυνθέτει τα γεγονότα με τους ίδιους τους εμπλεκόμενους, δημιουργώντας ένα έργο που αμφισβητεί διαρκώς τα όρια της αλήθειας και της αναπαράστασης. Το Close-Up θεωρείται κορυφαία στιγμή της φιλμογραφίας του και συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες ταινίες όλων των εποχών.
Still Life (1974)
Ο Sohrab Shahid-Saless υπήρξε πρωτοπόρος του πρώτου κύματος του Νέου Ιρανικού Κινηματογράφου. Στο Still Life παρακολουθούμε τη ζωή ενός ηλικιωμένου φύλακα σιδηροδρομικής διάβασης που ζει απομονωμένος δίπλα στις γραμμές του τρένου. Με εξαιρετικά αργό ρυθμό, μη επαγγελματίες ηθοποιούς και σχεδόν ανύπαρκτη πλοκή, η ταινία αποδομεί τη συμβατική αφήγηση και εστιάζει στην ωμή πραγματικότητα. Το φιλμ απέσπασε την Αργυρή Άρκτο στο Βερολίνο, την πρώτη μεγάλη διεθνή διάκριση για το ιρανικό σινεμά.
