Όταν ένας άνδρας σύντροφος νοσήσει σοβαρά, η παρουσία της γυναίκας στο πλευρό του θεωρείται μια αυτονόητη, σχεδόν «βιολογική» υποχρέωση. Είναι η αθόρυβη φροντίστρια, η σκιά που οργανώνει τα φάρμακα, τις εξετάσεις και την ψυχολογική στήριξη, χωρίς κανείς να της πλέξει το εγκώμιο. Αντίθετα, όταν οι ρόλοι αντιστρέφονται, η ανδρική αφοσίωση συχνά αναβαθμίζεται σε πράξη ηρωισμού, προκαλώντας τον δημόσιο θαυμασμό.
Το φαινόμενο αυτό ήρθε ξανά στην επιφάνεια με αφορμή τη δημόσια συζήτηση γύρω από τον Τραϊανό Δέλλα και τη Γωγώ Μαστροκώστα, κατά τη διάρκεια της δικής της μάχης με τον καρκίνο του μαστού. Το γεγονός ότι ένας επιτυχημένος άνδρας παρέμεινε, στήριξε και αγάπησε τη σύντροφό του στην πιο ευάλωτη στιγμή της, αντιμετωπίστηκε από μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης και της κοινής γνώμης ως μια σπάνια, σχεδόν υπεράνθρωπη υπέρβαση.
Η προσωπική εμπειρία που γίνεται κανόνας
Δεν χρειάζεται, όμως, να κοιτάξουμε μόνο τα πρωτοσέλιδα για να εντοπίσουμε αυτή την ανισορροπία. Αρκεί μια ματιά γύρω μας. Κοιτάζοντας αποκλειστικά και μόνο το δικό μου περιβάλλον, έχω χάσει το μέτρημα βλέποντας πόσες γυναίκες βρίσκονται καθημερινά στην πρώτη γραμμή της φροντίδας.
Γυναίκες που περιθάλπουν συζύγους με βαριές ασθένειες, μητέρες που είναι ολοκληρωτικά δοσμένες στα παιδιά τους, κόρες που έχουν αναλάβει εξολοκλήρου τη φροντίδα των ηλικιωμένων γονιών τους. Κι όμως, για όλες αυτές τις γυναίκες της διπλανής πόρτας, η θυσία τους δεν συνοδεύεται από επαίνους. Αντίθετα, αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα κοινωνικό δεδομένο, ως μια αυτονόητη προέκταση του ρόλου τους.
Το «δεδομένο» της γυναικείας φροντίδας
Από πολύ μικρή ηλικία, οι γυναίκες κοινωνικοποιούνται με την ιδέα ότι η φροντίδα των άλλων αποτελεί βασικό συστατικό της ταυτότητάς τους. Η αόρατη εργασία: Η γυναίκα που ξενυχτάει πάνω από ένα κρεβάτι ασθενούς θεωρείται ότι κάνει απλώς «αυτό που πρέπει». Η έλλειψη αναγνώρισης: Σπάνια θα ακούσει κάποια γυναίκα μπράβο (ή τουλάχιστον τόσα μπράβο) επειδή δεν εγκατέλειψε τα καθήκοντά της – η απομάκρυνσή της, μάλιστα, θα σήμαινε την άμεση κοινωνική της καταδίκη.
Αυτή η κοινωνική πίεση γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν αναλογιστεί κανείς τις διεθνείς κοινωνιολογικές μελέτες για το λεγόμενο partner abandonment (την εγκατάλειψη του/της συντρόφου).
Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι οι πιθανότητες να εγκαταλειφθεί μια γυναίκα από τον σύντροφό της όταν νοσήσει σοβαρά είναι δυσανάλογα υψηλότερες σε σχέση με το αντίστροφο. Κι όμως, η κοινωνία επιλέγει να εθελοτυφλεί μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα. Σε διάφορα φόρουμ υποστήριξης καρκινοπαθών και σε πλατφόρμες όπως το Reddit και το Mumsnet, υπάρχουν αμέτρητες ιστορίες γυναικών που τις παράτησαν με ένα μήνυμα εν μέσω χημειοθεραπειών. Συχνά αναπαράγεται το στατιστικό ότι οι γυναίκες έχουν εξαπλάσιες πιθανότητες να εγκαταλειφθούν όταν αρρωστήσουν.
Η ρίζα αυτής της πεποίθησης βρίσκεται σε μια αμερικανική μελέτη του 2009 σε 515 ασθενείς με καρκίνο ή σκλήρυνση κατά πλάκας. Οι ογκολόγοι διαπίστωσαν τότε ότι το 20,8% των γυναικών κατέληξε σε διαζύγιο ή χωρισμό, σε αντίθεση με μόλις το 2,9% των ανδρών.
Πιο πρόσφατα, μια μελέτη του 2025 από το Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας σε 25.000 ευρωπαϊκά ζευγάρια (ηλικίας 50-64 ετών) έδειξε επίσης υψηλότερο κίνδυνο χωρισμού όταν η γυναίκα ανέφερε κακή υγεία, αλλά κανέναν αυξημένο κίνδυνο όταν αρρώσταινε ο άνδρας. Ο επικεφαλής της έρευνας, Giammarco Alderotti, σημειώνει ότι αυτό συμφωνεί με την ιδέα ότι «οι άνδρες δυσκολεύονται περισσότερο να προσαρμοστούν στον ρόλο του φροντιστή», αλλά και με το γεγονός ότι οι γυναίκες είναι συχνά οικονομικά εξαρτημένες από τους συζύγους τους.
Η δικηγόρος διαζυγίων Lena Nguyen από το Τέξας, σε ένα βίντεο στο TikTok με χιλιάδες likes, αναφέρει: «Όταν έρχεται η αρρώστια, πολλοί άνδρες δεν μένουν εκεί. Αγάπησαν αυτό που ήσουν, όχι αυτό που γίνεσαι όταν η ζωή δυσκολεύει». Υποστηρίζει ότι πάρα πολλοί άνδρες έχουν συνηθίσει να τους φροντίζουν και όχι να φροντίζουν οι ίδιοι.
@lawyerlenanguyen Why do men leave women who are sick? #relationship #love ♬ original sound – Divorce Lawyer Lena ⚖️
Ο άνδρας «ιππότης»
Στον αντίποδα, η πατριαρχική δομή της κοινωνίας δεν έχει εκπαιδεύσει τον άνδρα για τον ρόλο του συναισθηματικού και πρακτικού φροντιστή. Έτσι, όταν ένας άνδρας αναλαμβάνει αυτό το βάρος, η κοινωνία ξαφνιάζεται-και στη συνέχεια τον αποθεώνει.
Η περίπτωση του Τραϊανού Δέλλα είναι ενδεικτική. Η στάση του ήταν αναμφίβολα αξιοπρεπής και γεμάτη αγάπη. Ωστόσο, το γεγονός ότι έγινε «ολόκληρο θέμα» στα media, αναδεικνύοντάς τον ως το απόλυτο πρότυπο «σωτήρα», μαρτυρά πόσο χαμηλά έχει ορίσει η κοινωνία τον πήχη για τους άνδρες στον τομέα της συντροφικότητας και της οικογένειας.
Η ανάγκη για επαναπροσδιορισμό
Αυτό το διπλό πρότυπο δεν αδικεί μόνο τις γυναίκες, υποτιμώντας τη δική τους καθημερινή προσφορά, αδικεί και τους ίδιους τους άνδρες, αντιμετωπίζοντάς τους ως συναισθηματικά ανώριμους ή ανίκανους να προσφέρουν βαθιά φροντίδα χωρίς να χρειάζονται δημόσιο χειροκρότημα.
Η αγάπη, η αφοσίωση και η στήριξη στα δύσκολα δεν έχουν φύλο. Δεν είναι «φυσικό ταλέντο» της γυναίκας ούτε «παράσημο ανδρείας» για τον άνδρα. Είναι, πολύ απλά, η βάση κάθε ουσιαστικής ανθρώπινης σχέσης.
