Η νέα σεζόν του vidcast «Γυναίκες» του Marie Claire επιστρέφει με μια συζήτηση που δύσκολα χωρά σε μία μόνο θεματική. Γιατί η Δώρα Χρυσικού δεν είναι μια γυναίκα που διαχωρίζει την τέχνη από τη ζωή, ούτε την προσωπική εμπειρία από τη συλλογική ευθύνη. Όσα την απασχολούν ως άνθρωπο, τα κουβαλά και ως ηθοποιός. Και όσα έχει ζήσει, επιλέγει να τα μοιράζεται όχι για να συγκινήσει, αλλά γιατί πιστεύει ότι μπορεί να γίνουν χρήσιμα για κάποιον άλλον.
Σε μια εποχή όπου πολλοί άνθρωποι που έχουν δημόσιο βήμα επιλέγουν την ασφάλεια των ίσων αποστάσεων, εκείνη εξακολουθεί να παίρνει θέση. Μιλά για τον φασισμό, για την πατριαρχία, για το ελληνικό #MeToo, για τη γενοκτονία στη Γάζα, για τον καρκίνο, για τον φόβο, για τη δικαιοσύνη. Και το κάνει χωρίς να χαμηλώνει τον τόνο για να γίνει πιο αρεστή. Δεν την ενδιαφέρει να είναι αρεστή. Την ενδιαφέρει να είναι ειλικρινής.
Δείτε το βίντεο
Μας ακούτε και στο Spotify
Η φετινή επιστροφή του αντιφασιστικού μονολόγου «18/9» δεν είναι τυχαία. Όπως λέει η ίδια, σε μια περίοδο όπου οι ακροδεξιές φωνές ακούγονται όλο και πιο δυνατά στην Ευρώπη και στον κόσμο, αισθάνθηκε ότι αυτή η ιστορία έπρεπε να ξαναειπωθεί. Όχι γιατί αφορά μόνο τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, αλλά γιατί αφορά τη συλλογική μνήμη και τη δημοκρατία.
Η σχέση της με την οικογένεια Φύσσα δεν είναι επιφανειακή ούτε περιστασιακή. Παρακολούθησε επί χρόνια τη δίκη της Χρυσής Αυγής, γνώρισε από κοντά τους ανθρώπους και κυρίως τις δύο μάρτυρες – τη Δήμητρα Ζώρζου και την Παρασκευή Καραγιαννίδου στις οποίες βασίζεται και η παράσταση 18/9- μπήκε στο σπίτι τους, μοιράστηκε τον αγώνα τους. Γι’ αυτό και, όταν αποφάσισε να ανεβάσει τον συγκεκριμένο μονόλογο, ο μεγαλύτερος φόβος της δεν ήταν η έκθεση ή η κριτική. Ήταν μήπως φανεί ανεπαρκής απέναντι στη μνήμη του Παύλου.
«Δεν ήθελα ποτέ να μπορεί κανείς να πει ότι καπηλεύτηκα αυτή την ιστορία», εξομολογείται. «Έπρεπε να είναι καλλιτεχνικά άρτια, αλλά και ιστορικά σωστή. Να βρίσκεται στη σωστή πλευρά της ιστορίας.»
Μιλώντας για τη Μάγδα Φύσσα, η φωνή της αλλάζει. Η συγκίνηση γίνεται σχεδόν σωματική. Τη χαρακτηρίζει μία από τις σημαντικότερες γυναικείες μορφές της σύγχρονης Ελλάδας. Όχι μόνο επειδή δεν σταμάτησε ποτέ να διεκδικεί δικαιοσύνη για τον γιο της, αλλά επειδή αρνήθηκε να περιορίσει τον πόνο της στο προσωπικό της δράμα.
«Η κυρία Μάγδα δεν πάλεψε μόνο για τον Παύλο», λέει. «Στάθηκε δίπλα σε κάθε οικογένεια που ζητά δικαιοσύνη. Από τη μητέρα του Ζακ Κωστόπουλου μέχρι την οικογένεια του Βασίλη Μάγγου, από την Ελένη Τοπαλούδη μέχρι τα Τέμπη. Έχασε ένα παιδί και απέκτησε χιλιάδες.»
Η κυρία Μάγδα δεν πάλεψε μόνο για τον Παύλο. Έχασε ένα παιδί και απέκτησε χιλιάδες.
Για τη Δώρα Χρυσικού, αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη υπέρβαση: να μετατρέπεις τον πιο αδιανόητο πόνο σε δύναμη για τους άλλους. Να μη σε καταπιεί το μίσος. Να μην αφήσεις την απώλεια να σε κάνει μικρότερο άνθρωπο. «Δεν ξέρω αν αυτά τα χαρακτηριστικά είναι ανθρώπινα ή υπερβατικά», λέει. «Αλλά η κυρία Μάγδα συμπυκνώνει το καλό με κεφαλαίο Κ.»
Το ίδιο καθαρά μιλά και για τη δική της περιπέτεια με τον καρκίνο. Δεν χρησιμοποιεί ποτέ τις λέξεις «δώρο» ή «μάθημα ζωής». Αντιθέτως, απορρίπτει ευθέως αυτή τη ρομαντικοποίηση της ασθένειας. «Μακάρι να μη χρειαζόταν ποτέ να πάρω αυτό το μάθημα», λέει. Εκείνο που θέλει να μείνει, εξηγεί, δεν είναι ότι ο καρκίνος τη δίδαξε κάτι, αλλά ότι η επιστήμη σώζει ζωές όταν της δίνουμε την ευκαιρία να το κάνει.
Γι’ αυτό και επιμένει στην πρόληψη, στις εξετάσεις και στην έγκαιρη διάγνωση. «Δεν υπάρχει το “φοβάμαι να πάω στον γιατρό”. Οτιδήποτε βρεθεί νωρίς μπορεί να αντιμετωπιστεί.»
Και δεν σταματά εκεί. Θέλει να μιλήσει και για όλα όσα δεν λέγονται ποτέ στις γυναίκες που μόλις διαγιγνώσκονται. Για το πού θα βρουν μια καλή περούκα χωρίς να ξοδέψουν μια περιουσία. Για τα δικαιώματά τους απέναντι στο κράτος. Για τις επιτροπές, τα επιδόματα, τα πρακτικά βήματα της θεραπείας. Γιατί, όπως λέει, μέσα στον πανικό της διάγνωσης, κανείς δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να ανακαλύπτει μόνος του αυτά που θα μπορούσαν να του έχουν εξηγήσει από την πρώτη ημέρα.
Η δική της διάγνωση, μάλιστα, ήρθε μέσα σε μια από τις πιο ελπιδοφόρες περιόδους της ζωής της. Βρισκόταν σε διαδικασία εξωσωματικής γονιμοποίησης, προσπαθώντας να αποκτήσει παιδί. Η συχνή παρακολούθηση από τον γιατρό αποδείχθηκε σωτήρια. Ο καρκίνος εντοπίστηκε εγκαίρως, πριν εμφανίσει οποιοδήποτε σύμπτωμα.
«Ένα αγέννητο παιδί έσωσε τη ζωή μου» λέει, και μιλά για την πιο δύσκολη προσωπική της μάχη, «Πήγαινα κάθε εβδομάδα στον γιατρό».
Αυτό που ξεκίνησε ως μια διαδρομή προς τη μητρότητα εξελίχθηκε σε μια μάχη για την ίδια της τη ζωή. Η εικόνα που περιγράφει από το νοσοκομείο είναι από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της συνέντευξης. Η ίδια αναρρώνει μετά το χειρουργείο σε ένα μαιευτήριο. Από τα διπλανά δωμάτια ακούγονται κλάματα νεογέννητων, βλέπει τα γαλάζια και τα ροζ μπαλόνια των οικογενειών που υποδέχονται τα παιδιά τους. «Δεν ήταν μόνο ο πόνος. Ήταν αυτή η αντίφαση. Εγώ πάλευα για τη ζωή μου και, λίγα μέτρα πιο πέρα, γεννιόταν μια καινούργια ζωή.»
Όταν τη ρωτώ αν αισθάνεται ότι εκείνο το παιδί που τελικά δεν ήρθε στον κόσμο τής χάρισε τη δική της ζωή, η απάντηση έρχεται αβίαστα. «Ναι. Ένα αγέννητο παιδί έσωσε τη ζωή μου. Και δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη από αυτή.»
«Δεν ήταν μόνο ο πόνος. Ήταν αυτή η αντίφαση. Εγώ πάλευα για τη ζωή μου και, λίγα μέτρα πιο πέρα, γεννιόταν μια καινούργια ζωή. Τελικά εμένα με έσωσε ένα αγέννητο παιδί.»
Παρ’ όλα αυτά, αρνείται να μιλήσει για ηρωισμό. Μιλά για πειθαρχία. Για εμπιστοσύνη στην ιατρική. Για την απόφαση να ολοκληρώσει κάθε στάδιο της θεραπείας, χωρίς εκπτώσεις.
«Δεν υπάρχει θεραπεία κατά το ήμισυ. Δεν μπορείς να κάνεις μόνο το χειρουργείο και να αφήσεις τις χημειοθεραπείες. Η θεραπεία είναι ένας ολόκληρος κύκλος. Και πρέπει να τον διανύσεις.»
Πέντε χρόνια μετά, οι εξετάσεις εξακολουθούν να είναι μέρος της καθημερινότητάς της. Όμως δεν αφήνει την ασθένεια να γίνει η ταυτότητά της. «Αυτή είναι η ζωή μου από εδώ και πέρα. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Υπάρχουν και όλα τα άλλα.»
Ίσως αυτή να είναι και η φράση που συνοψίζει περισσότερο τη Δώρα Χρυσικού. Μια γυναίκα που δεν αρνείται τον φόβο, αλλά αρνείται να τον αφήσει να την ορίσει. Που πιστεύει ότι η τέχνη δεν υπάρχει έξω από την κοινωνία. Ότι η δημόσια φωνή έχει νόημα μόνο όταν χρησιμοποιείται για όσους δεν έχουν βήμα. Και ότι η ελπίδα δεν γεννιέται από τα μεγάλα λόγια, αλλά από τους ανθρώπους που συνεχίζουν να παλεύουν, ακόμη κι όταν έχουν κάθε λόγο να σταματήσουν.
Φωτογραφίες: Penguin Productions
